Trong Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2024, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất Chính phủ điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh trong tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) để hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho đời sống của người dân; đảm bảo thuế TNCN phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội. Trước đó, tại Nghị quyết kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XV vào tháng 7/2023, Quốc hội đã yêu cầu Chính phủ nghiên cứu phương án điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh đối với thuế TNCN. Các chuyên gia và cả người dân cũng cho rằng, mức giảm trừ gia cảnh hiện đã lạc hậu, không phù hợp với tình hình thực tế, cần sớm được điều chỉnh cho phù hợp.
Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh:
Thực hiện sớm để gỡ khó cho người dân và nền kinh tế
Hương Giang
Trong Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2024, Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất Chính phủ điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh trong tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) để hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho đời sống của người dân; đảm bảo thuế TNCN phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội. Trước đó, tại Nghị quyết kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XV vào tháng 7/2023, Quốc hội đã yêu cầu Chính phủ nghiên cứu phương án điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh đối với thuế TNCN. Các chuyên gia và cả người dân cũng cho rằng, mức giảm trừ gia cảnh hiện đã lạc hậu, không phù hợp với tình hình thực tế, cần sớm được điều chỉnh cho phù hợp.
Quy định chưa sát thực tế
Luật Thuế TNCN được ban hành từ năm 2007, tính tới thời điểm hiện tại mới trải qua 2 lần điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh vào năm 2013 và năm 2020. Theo quy định hiện hành, mức thu nhập từ 11 triệu đồng trở lên phải đóng thuế TNCN và giảm trừ gia cảnh 4,4 triệu đồng/người. Thuế TNCN dựa trên tiền công, tiền lương của người làm công ăn lương với 7 bậc đánh thuế, thấp nhất 5% và cao nhất 35%. Mức giảm trừ gia cảnh này được duy trì từ tháng 7/2020.
Tuy nhiên, bà Vũ Thu Hà, Phó tổng giám đốc tư vấn thuế của Deloitte Việt Nam đánh giá, cơ chế và các hình thức giảm trừ thuế TNCN hiện hành của Việt Nam còn nhiều hạn chế, chưa đa dạng và chưa mang tính thực tiễn cao. Việc chỉ sử dụng tiêu chí chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng vượt 20% để xem xét điều chỉnh chưa hoàn toàn phản ánh khách quan mức sống của người dân. Do CPI được tính dựa trên các nhóm mặt hàng và dịch vụ cố định (dịch vụ ăn uống, may mặc, y tế...), trong khi đó, luôn xuất hiện các mặt hàng mới, đặc biệt là các hàng hóa, dịch vụ mới có lượt mua cao trên thị trường mà CPI chưa kịp cập nhật, dẫn tới chỉ số CPI được tính toán có thể không thể hiện được sức mua thực tế, qua đó tăng thu nhập của người dân. Do đó, việc xem xét điều chỉnh và cập nhật mức giảm trừ gia cảnh hiện nay là cần thiết, để đảm bảo hài hòa với những biến động trong mức sống, điều kiện sống và tiêu dùng của người nộp thuế.
Chật vật giữa khó khăn
Việc xem xét điều chỉnh quy định là hoàn toàn có cơ sở vì từ sau dịch Covid-19, hầu hết mặt hàng tiêu dùng, dịch vụ đều tăng khoảng 20 - 30% khiến chi phí sinh hoạt của người dân đội lên rất nhiều, nhất là tại các đô thị lớn. Trong khi thu nhập của người lao động sụt giảm do kinh tế khó khăn. Đơn cử như gia đình anh Việt Trung (quận Hoàng Mai, TP. Hà Nội) cho biết, từ giữa năm 2023 thu nhập của gia đình chủ yếu trông chờ vào mức lương khoảng 35 triệu đồng/tháng của anh. Thu nhập sau giảm trừ gia cảnh 15,4 triệu đồng/tháng thì khoản phải nộp thuế TNCN là 19,6 triệu đồng/tháng, rơi vào bậc 4 theo biểu tính thuế TNCN cho phần thu nhập tính thuế 18-32 triệu đồng/tháng với mức thuế suất 20%. Tính ra mỗi tháng anh phải đóng số tiền thuế hơn 2,2 triệu đồng, số thuế TNCN cả năm hơn 27 triệu đồng. Theo anh Trung, mức giảm trừ gia cảnh quá thấp vì chi phí sinh hoạt cuộc sống gồm tiền điện, nước, thuê nhà... đều tăng; chi phí học hành, ăn uống, chữa bệnh... ở đô thị cũng tăng, đây là khoản tốn nhiều nhất và rất khó để giảm chi, thậm chí cao hơn cá nhân người nộp thuế.
Cũng chật vật lo chi phí sinh hoạt gia đình tại thành phố lớn, chị Thanh Thảo (Hà Đông, Hà Nội) chia sẻ, chồng mất sớm nên mọi chi phí sinh hoạt của hai mẹ con đều cậy nhờ vào số tiền lương 18 triệu đồng/tháng của chị. Mỗi tháng, sau khi giảm trừ gia cảnh, chị phải đóng thuế TNCN khoảng 1,5 triệu đồng, tuy không quá nhiều nhưng tháng nào chị cũng lâm vào cảnh “giật gấu vá vai”. “Hai mẹ con cũng được xếp vào dạng nghèo ở đô thị vậy mà vẫn phải đóng thuế TNCN thì bất cập quá”, chị Thảo than thở.
Không chỉ người dân, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cũng không khỏi lo lắng. Theo ông Nguyễn Văn Nam, Tổng Giám đốc CTCP 360, hiện nhiều doanh nghiệp trả lương cho nhân viên và người lao động theo hình thức "lương net", nghĩa là người lao động chỉ việc nhận khoản lương cố định mỗi tháng, các chi phí về thuế, khấu trừ sẽ do doanh nghiệp sử dụng lao động chịu trách nhiệm tính toán và nộp lại cho cơ quan ban ngành liên quan. Như vậy, việc trả thuế TNCN và giảm trừ gia cảnh sẽ do doanh nghiệp hoàn toàn chịu trách nhiệm. Mức giảm trừ gia cảnh chưa hợp lý vừa ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động và gây khó khăn cho doanh nghiệp.