Việt Nam không thể “ngủ quên trên chiến thắng” khi những khó khăn trong thương mại đang mạnh lên ảnh hưởng đến nền kinh tế, trong khi hiệu ứng mở cửa trở lại cũng dần phai nhạt. Theo HSBC, tăng trưởng GDP 2023 nhiều khả năng chỉ quanh mức 5,8%.
2023 - năm nhiều thách thức
Đỗ Lê
Việt Nam không thể “ngủ quên trên chiến thắng” khi những khó khăn trong thương mại đang mạnh lên ảnh hưởng đến nền kinh tế, trong khi hiệu ứng mở cửa trở lại cũng dần phai nhạt. Theo HSBC, tăng trưởng GDP 2023 nhiều khả năng chỉ quanh mức 5,8%.
2022 - Một năm ấn tượng
Ba ngày trước thềm năm mới 2023, Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á công bố số liệu năm 2022 với những con số ấn tượng cho một năm đầy thách thức với tăng trưởng đạt trên 8,02%, gần đúng với dự báo của HSBC (là 8,1%). “Việt Nam nhiều khả năng lọt vào nhóm các nước tăng trưởng vượt trội của châu Á một lần nữa, có thể chỉ sau Malaysia (HSBC dự báo 8,4%)”, báo cáo Vietnam At A Glance của HSBC vừa công bố ngày 5/1 nhận định.
Việt Nam đã khép lại năm 2022 bằng những bước đi mạnh mẽ. Mức tăng trưởng GDP 8,02% là mức cao nhất trong vòng 25 năm qua, và cho thấy Việt Nam đã hưởng lợi nhờ mở cửa trở lại hoàn toàn từ giữa tháng 3/2022. Các ngành dịch vụ hướng đến người tiêu dùng và liên quan đến du lịch bao gồm bán lẻ, ăn uống, lữ hành, lưu trú đã bùng nổ đáng kể và thúc đẩy tăng trưởng… Do đó vẫn có những điểm sáng để lạc quan cho triển vọng 2023.
Một trong số đó là ngành du lịch còn nhiều cơ hội để tiếp tục phục hồi; Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI. Không chỉ những ông lớn trong ngành công nghệ truyền thống như Samsung và LG tiếp tục kế hoạch mở rộng ở Việt Nam mà cả những nhà đầu tư mới như Apple cũng đã đầu tư thêm dây chuyền sản xuất ở Việt Nam trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng.... Mặc dù vậy, Việt Nam không nên “ngủ quên trên chiến thắng” vì ẩn dưới con số tăng trưởng ấn tượng này là những rủi ro tiềm ẩn đối với tăng trưởng của năm 2023.
“Năm 2023 sẽ là một năm thách thức. Rủi ro lớn nhất đối với tăng trưởng là những khó khăn trong thương mại đang gia tăng. Động lực bên ngoài hỗ trợ Việt Nam đã giảm tốc mạnh trong vài tháng qua và triển vọng không chắc chắn trong năm mới khi tăng trưởng của các đối tác thương mại lớn được dự báo sẽ chậm lại. Trong khi đó, rủi ro lạm phát cao cũng là vấn đề cần lưu tâm chặt chẽ khi Việt Nam tiếp tục chứng kiến áp lực mạnh lên, đặc biệt là giá hàng hóa cơ bản. Chúng tôi kỳ vọng tăng trưởng sẽ chậm lại ở mức 5,8% và lạm phát bình quân tăng lên 4% trong năm 2023”, HSBC dự báo.
Điểm tên những thách thức lớn nhất
Trên thực tế đã có dấu hiệu cho thấy những yếu tố thuận lợi trong nước đang giảm dần. Tổng mức bán lẻ đã đạt đỉnh và đà tăng trưởng của tháng 12/2022 đã có sự giảm nhẹ. Một phần nguyên nhân dẫn tới sự suy yếu này là do tốc độ phục hồi chậm của ngành du lịch Việt Nam so với các nước khác trong khu vực. Trong năm 2022, Việt Nam đón khoảng 3,6 triệu lượt khách quốc tế, đạt 70% chỉ tiêu đặt ra từ đầu năm. Tuy nhiên, mức này mới chỉ bằng khoảng 20% so với năm 2019, thấp hơn đáng kể cả về tỷ lệ % cũng như con số tuyệt đối so với các thị trường khác. Như Singapore đã đạt mức 28% (đón 5 triệu lượt khách đến hết tháng 11/2022) và mức 25% của Thái Lan (đón hơn 11 triệu lượt khách). Mặc dù nền kinh tế không quá phụ thuộc vào du lịch như Thái Lan, song Việt Nam không thể xem nhẹ tầm quan trọng của ngành này đối với thị trường việc làm trong nước. Khoảng 25% lực lượng lao động làm việc trong các ngành liên quan đến ăn uống, lưu trú và đặc biệt, thị trường việc làm phi chính thức của Việt Nam còn chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ du lịch.
Mới đây, Trung Quốc thông báo mở cửa trở lại kể từ ngày 8/1, đây có thể là cú hích cần thiết cho du lịch Việt Nam. Cũng giống như Thái Lan, nguồn khách du lịch nước ngoài lớn nhất của Việt Nam chủ yếu đến từ Trung Quốc với tỷ trọng là 30%. Thêm nữa, Việt Nam đang cân nhắc các biện pháp để giúp đạt được mục tiêu thu hút 8 triệu du khách quốc tế trong năm nay, như kéo dài thời gian miễn thị thực cho khách nước ngoài lên 30 ngày; và triển khai thị thực điện tử (e-visa)…
Như đã đề cập, rủi ro lớn nhất đối với tăng trưởng 2023 chính là những khó khăn trong thương mại. Sản xuất công nghiệp quý IV chỉ tăng 3% so với cùng kỳ năm trước (riêng tháng 12/2022 chỉ tăng 0,2%) chính là hình ảnh phản chiếu của tình hình nhu cầu bên ngoài đang yếu đi. Xuất khẩu sụt giảm tới 14,0% trong tháng 12/2022 so với cùng kỳ năm trước với sự suy yếu diễn ra trên diện rộng ở các ngành hàng chính, đặc biệt là điện tử. Trong khi đó, nhập khẩu cũng giảm mạnh 8,1% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu là ở nhập khẩu các mặt hàng liên quan đến công nghệ.
“Điều này có thể được hiểu là Việt Nam đang ở thế “đứng mũi chịu sào” bị ảnh hưởng từ chu kỳ công nghệ toàn cầu đang “hạ nhiệt” với bản chất hoạt động sản xuất hàng điện tử đòi hỏi nhập khẩu nhiều. Triển vọng sản xuất của Việt Nam cũng đang nhìn thấy thách thức khi chỉ số PMI mới nhất tiếp tục lao dốc xuống 46,4 trong tháng 12/2022, mức thấp nhất trong vòng 1,5 năm qua”- HSBC phân tích và cho rằng, mặc dù dữ liệu cán cân thanh toán của cả năm 2022 chưa được công bố nhưng nhiều khả năng thặng dư thương mại sẽ không đủ bù đắp được cho thâm hụt trong thu nhập chính và dịch vụ. Vì vậy, nhiều khả năng thâm hụt tài khoản vãng lai tiếp tục xảy ra và ở mức khoảng 1,4% GDP trong năm 2022. Điều này ảnh hưởng đến tốc độ phục hồi đồng VND.
Lạm phát cũng là một thách thức. Trong khi lạm phát bình quân cả năm 2022 chỉ ở mức 3,2%, nhưng áp lực lạm phát mạnh lên với 3 tháng liên tiếp trong quý IV đều vượt mức 4% và lạm phát cơ bản tháng 12/2022 tăng 4,99% so với cùng kỳ năm trước. “Điều này có nghĩa là NHNN nhiều khả năng sẽ tiếp tục chu kỳ thắt chặt. Trong khi chúng tôi kỳ vọng NHNN thắt chặt tiền tệ chậm lại khi Fed được dự báo sẽ giảm tốc và biến động ngoại tệ được xoa dịu nhưng chu kỳ tăng lãi suất sẽ còn tiếp tục. Chúng tôi kỳ vọng NHNN sẽ nâng lãi suất tái cấp vốn 50 điểm cơ sở trong quý I và quý II/2023, nâng lãi suất tái cấp vốn lên 7,0% vào giữa năm 2023”, HSBC dự báo.