Với những quy định chặt chẽ và tiệm cận với thông lệ quốc tế, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc điều hành Economica Vietnam kỳ vọng Thông tư số 14/2023/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của các TCTD phi ngân hàng sẽ giúp các tổ chức này hoạt động lành mạnh, hiệu quả hơn, đồng thời tiếp tục phát huy vai trò trở thành kênh dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế.
Kiểm soát nội bộ phải có ba tuyến bảo vệ độc lập
Với những quy định chặt chẽ và tiệm cận với thông lệ quốc tế, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc điều hành Economica Vietnam kỳ vọng Thông tư số 14/2023/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của các TCTD phi ngân hàng sẽ giúp các tổ chức này hoạt động lành mạnh, hiệu quả hơn, đồng thời tiếp tục phát huy vai trò trở thành kênh dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế.
Ông nhận định thế nào về hoạt động của các TCTD phi ngân hàng giai đoạn vừa qua?
Thời gian qua, các TCTD phi ngân hàng hoạt động trên thị trường tài chính Việt Nam ngày càng sôi động hơn với nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú, đáp ứng phần nào nhu cầu của nền kinh tế. Tuy nhiên, quy mô của các tổ chức này vẫn còn khiêm tốn và chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.
Bên cạnh đó mặc dù hoạt động của các TCTD phi ngân hàng trên phạm vi hẹp hơn so với các NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, song lại tiềm ẩn rủi ro. Những năm gần đây, nhóm TCTD phi ngân hàng đã bộc lộ hạn chế như một số công ty tài chính hoạt động kém hiệu quả, công ty cho thuê tài chính thì thua lỗ kéo dài, tỷ lệ nợ xấu cao… Đồng thời, do chưa phát triển được hệ thống chấm điểm tín dụng cá nhân để làm cơ sở xét duyệt khoản vay, nên lãi suất cho vay tại các công ty tài chính còn đang ở mức khá cao. Đặc biệt ở nhiều TCTD phi ngân hàng thì quy trình quản lý, kiểm soát hoạt động còn khá lỏng lẻo, không chặt chẽ như các NHTM nên mức độ rủi ro cho các tổ chức này cũng cao hơn.
Thực tế này đặt ra yêu cầu về cả công tác quản lý của NHNN cũng như thực tiễn triển khai hoạt động kinh doanh tại các TCTD phi ngân hàng cần có những chính sách phù hợp, đảm bảo hoạt động phát triển một cách an toàn, lành mạnh, hiệu quả. Theo tôi, đó cũng là lý do NHNN ban hành Thông tư số 14/2023/TT-NHNN.
Theo ông, đâu là những điểm đáng chú ý tại Thông tư số 14/2023/TT-NHNN đối với hoạt động của các TCTD phi ngân hàng?
Tại Thông tư này, NHNN đã hướng tới áp dụng chuẩn mực quốc tế đối với các TCTD phi ngân hàng. Điểm nổi bật đầu tiên có thể kể đó là quy định hệ thống kiểm soát nội bộ phải có 03 tuyến bảo vệ độc lập, mỗi tuyến bảo vệ sẽ có nhiệm vụ khác nhau và phân chia theo từng lớp bộ phận khác nhau thực hiện. Điều này cho thấy đã có sự cụ thể hơn về quy trình kiểm soát rủi ro, chắc chắn sẽ giúp nhiệm vụ này được thực hiện một cách bài bản, chặt chẽ hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức. Ngoài ra, Thông tư cũng nêu rõ quy định về việc quản lý, lưu trữ các hồ sơ, tài liệu về hệ thống kiểm soát nội bộ... đòi hỏi các tổ chức phải tuân thủ việc lưu trữ tài liệu, phục vụ cho yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thanh tra, giám sát.
Một điểm chú ý nữa của Thông tư đó là ngoài tiêu chuẩn về nghiệp vụ, Thông tư có đề cập tới chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của thành viên Ban kiểm soát, kiểm toán viên nội bộ. Điều này nhắc nhở các TCTD phi ngân hàng phải lưu ý đến văn hóa doanh nghiệp, đề cao đạo đức nghề nghiệp, nhất là lãnh đạo cấp cao để hạn chế rủi ro trong hoạt động cũng như đảm bảo sự minh bạch.
Theo ông, những quy định trên sẽ tác động như thế nào tới hoạt động của các TCTD phi ngân hàng?
Với những quy định chặt chẽ, Thông tư này khi được áp dụng (tháng 10/2024) chắc chắn sẽ giúp hoạt động của TCTD phi ngân hàng an toàn, hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cũng nhìn nhận rằng khi bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn cao, các tổ chức này cũng sẽ cần đầu tư nguồn lực mạnh hơn. Dù vậy, cần khẳng định rằng, hệ thống tài chính - ngân hàng có vai trò đặc biệt trong nền kinh tế. Rủi ro của bất cứ tổ chức, đơn vị nào cũng có tác động đến toàn hệ thống. Do đó việc tăng cường, nâng cao quản trị rủi ro, kể cả đối với TCTD phi ngân hàng theo chuẩn mực quốc tế là yêu cầu tất yếu trong nền kinh tế hội nhập. Mặt khác, Thông tư cũng nêu rõ việc kiểm soát rủi ro sẽ được thực hiện theo quy mô của tổ chức. Vì vậy cũng không có quá nhiều áp lực trong việc tuân thủ.
Trong thời gian tới, để phát huy hiệu quả của các tổ chức này, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để tạo động lực cho các TCTD phi ngân hàng thiết kế, đưa ra những sản phẩm phù hợp với thị trường, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của doanh nghiệp và người dân, vừa đảm bảo an toàn hệ thống.
Xin cảm ơn ông!
Hạ Chi thực hiện