Hoàn thiện các quy định pháp luật về cấp tín dụng của TCTD, đáp ứng nhu cầu vay vốn của người dân, doanh nghiệp

NHNN thường xuyên rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động cấp tín dụng nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động của các TCTD, đáp ứng nhu cầu vay vốn của người dân, doanh nghiệp và phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế, nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng. Hiện nay, quy định về cấp tín dụng đã được cụ thể hóa tại Luật Các TCTD và trên cơ sở đó, NHNN đã ban hành quy định về hoạt động cho vay của TCTD theo đúng quy định tại Luật Các TCTD. Các quy định về điều kiện cấp tín dụng tại Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của NHNN nhằm đảm bảo nguyên tắc có hoàn trả, an toàn và hiệu quả của hoạt động cấp tín dụng. Trong đó:

Luật Các TCTD quy định TCTD phải yêu cầu khách hàng cung cấp tài liệu chứng minh: (1) Phương án sử dụng vốn khả thi; (2) Khả năng tài chính của mình; (3) Mục đích sử dụng vốn hợp pháp; (4) Biện pháp bảo đảm tiền vay trước khi quyết định cấp tín dụng. Đồng thời, căn cứ quy định tại Luật này và các quy định khác của pháp luật liên quan, TCTD phải xây dựng và ban hành quy định nội bộ về cấp tín dụng, quản lý tiền vay.

Căn cứ quy định của Luật Các TCTD, NHNN đã ban hành quy định về hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng và từng bước sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện quy định phù hợp với quy định pháp luật, yêu cầu quản lý nhà nước và điều kiện thị trường. Trong đó, Thông tư 39/2016/TT-NHNN (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 06/2023/TT-NHNN và Thông tư số 10/2023/TT-NHNN) không quy định thêm bất cứ điều kiện nào, mà chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Các TCTD và phù hợp quy định của Bộ Luật Dân sự, như: (1) Khách hàng là pháp nhân có năng lực pháp luật dân sự theo quy định của pháp luật. Khách hàng là cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật hoặc từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật; (2) Nhu cầu vay vốn để sử dụng vào mục đích hợp pháp; (3) Có phương án sử dụng vốn khả thi; (4) Có khả năng tài chính để trả nợ. Các quy định về điều kiện vay vốn tại Thông tư 39/2016/TT-NHN (đã được sửa đổi, bổ sung) được giữ nguyên (không thắt chặt) kể từ khi Thông tư có hiệu lực thi hành cho đến nay. Về việc áp dụng/không áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay, TCTD và khách hàng được quyền thỏa thuận, phù hợp với quy định của pháp luật về biện pháp bảo đảm tiền vay và pháp luật có liên quan. Đối với các thủ tục liên quan đến biện pháp bảo đảm thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan khác, được điều chỉnh bởi những quy định khác của pháp luật liên quan.

NHNN đã triển khai đồng bộ các giải pháp để góp phần tháo gỡ vướng mắc, khó khăn về thủ tục vay vốn khi tiếp cận vốn tín dụng

NHNN thường xuyên chỉ đạo TCTD chủ động rà soát, đẩy mạnh việc đơn giản hóa danh mục hồ sơ vay vốn của khách hàng trên cơ sở đảm bảo an toàn vốn vay và phù hợp quy định pháp luật. Gần đây ngày 05/9/2023, NHNN đã có văn bản số 6936/NHNN-TD gửi các TCTD và NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố yêu cầu tăng cường các giải pháp để nâng cao khả năng tiếp cận, hấp thụ vốn tín dụng; trong đó đề nghị TCTD đẩy mạnh hơn nữa việc đơn giản hóa danh mục hồ sơ vay vốn của khách hàng; chủ động, linh hoạt áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay, định giá tài sản bảo đảm, nâng cao hiệu quả thẩm định, đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng nhằm tăng cường cho vay không có tài sản bảo đảm trên cơ sở quản lý dòng tiền và ngăn ngừa trước rủi ro.

Bên cạnh đó, NHNN tổ chức làm việc với các TCTD, có văn bản yêu cầu TCTD thực hiện khảo sát, cung cấp quy định nội bộ, báo cáo đánh giá tình hình triển khai điều kiện, thủ tục vay vốn. Qua ghi nhận các thông tin phản hồi và báo cáo của TCTD cho thấy:

Trong thực tế, TCTD đề nghị khách hàng vay vốn cung cấp các tài liệu chứng minh điều kiện vay vốn theo quy định của pháp luật, tài liệu, hồ sơ cụ thể tùy thuộc đặc thù hoạt động kinh doanh, khẩu vị rủi ro, tính chất khoản vay, đối tượng khách hàng, ngành nghề, trong đó: (1) Tài liệu chứng minh năng lực pháp luật/hành vi dân sự, như giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép kinh doanh, CMND/CCCD/hộ chiếu của người đại diện doanh nghiệp đối với khách hàng doanh nghiệp vay vốn, như CMND/CCCD/Hộ chiếu đối với khách hàng cá nhân vay vốn; (2) Phương án vay vốn, các tài liệu, chứng từ liên quan đến phương án chứng minh nhu cầu vay theo mục đích vay vốn để chứng minh mục đích sử dụng vốn hợp pháp và phương án sử dụng vốn khả thi; (3) Báo cáo tài chính, giấy tờ thể hiện thu nhập để chứng minh khả năng tài chính trả nợ. Trường hợp vay vốn có thỏa thuận áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay, thì giấy tờ, hồ sơ liên quan đến bảo đảm tiền vay như giấy tờ chứng minh quyền sở hữu/quyền sử dụng tài sản. Theo đó, TCTD yêu cầu khách hàng vay cung cấp các tài liệu, hồ sơ chứng minh điều kiện vay vốn là phù hợp quy định của pháp luật.

TCTD đã triển khai nhiều giải pháp đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường khả năng cho vay không có tài sản bảo đảm, trong đó: (1) Tích hợp, đồng bộ chứng từ để hạn chế trùng lặp thông tin và khách hàng phải cung cấp, hoàn thiện hồ sơ nhiều lần; (2) Tinh gọn hồ sơ, mẫu biểu, điều chỉnh thành phần hồ sơ khi quy định pháp luật thay đổi (như cho phép khách hàng lựa chọn tra cứu VneID, cổng thông tin dịch vụ công quốc gia để thay thế cho sổ hộ khẩu giấy); (3) Thiết kế sản phẩm tín dụng đặc thù; (4) Xây dựng, nâng cấp hệ thống phân tích, phê duyệt tự động, kết nối dữ liệu tự động giữa các hệ thống, ứng dụng nội bộ của ngân hàng giúp tăng độ chính xác đối với thông tin thẩm định; đồng thời, áp dụng nền tảng công nghệ để kiểm tra tự động và đối soát dữ liệu với bên thứ ba để hỗ trợ thẩm định các điều kiện vay toàn diện và đầy đủ; (5) Áp dụng các mô hình định lượng rủi ro để đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng, từ đó đưa ra các điều kiện cho vay không áp dụng biện pháp bảo đảm; triển khai áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn/score card.

TCTD cũng phản ánh về bối cảnh kinh tế nhiều khó khăn, thách thức, tác động tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp, nên các doanh nghiệp khó chứng minh hiệu quả phương án vay vốn để đáp ứng điều kiện vay vốn theo quy định pháp luật dẫn tới việc TCTD khó khăn trong thẩm định, quyết định cho vay do không thể hạ chuẩn tín dụng bằng mọi giá khi cấp tín dụng cho khách hàng để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và an toàn hệ thống, hạn chế rủi ro gia tăng nợ xấu. Việc khó khăn trong tìm kiếm khách hàng đủ điều kiện vay vốn cũng tạo áp lực cho TCTD khi tăng trưởng tín dụng thấp (hoặc không thể tăng trưởng tín dụng) trong khi công tác huy động và trả lãi tiền gửi cho khách hàng vẫn đảm bảo thường xuyên, liên tục.

Kết quả tích cực giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng trong bối cảnh bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm, ảnh hưởng đến kinh tế trong nước

Thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và NHNN, thời gian qua, hệ thống TCTD đã tích cực thực hiện các giải pháp tín dụng hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, nhất là các chính sách tín dụng đối với một số mặt hàng nông sản chủ lực, triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất. Trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm, ảnh hưởng đến kinh tế trong nước, việc triển khai đã đạt được nhiều kết quả tích cực, cụ thể:

Đối với cho vay hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho mặt hàng nông sản: NHNN thường xuyên bám sát diễn biến, tình hình sản xuất kinh doanh của người dân để kịp thời chỉ đạo các TCTD có giải pháp hỗ trợ như: Cho vay thu mua lúa gạo vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, thu mua xuất khẩu cà phê, thực hiện các giải pháp về hạn mức cho vay, bảo đảm tiền vay. Nhờ đó, các TCTD đã đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh của thương nhân, doanh nghiệp, người sản xuất, kinh doanh trong suốt những năm vừa qua.

Đối với chương trình tín dụng đối với lĩnh vực lâm sản, thủy sản với quy mô khoảng 15.000 tỷ đồng, thời gian triển khai dự kiến đến hết 30/6/2024. Ngay sau khi có chỉ đạo của NHNN, 13 ngân hàng thương mại (NHTM) đã chủ động đăng ký tham gia chương trình, và chỉ sau 3 tháng triển khai các NHTM đã thực hiện cho vay với doanh số giải ngân đạt gần 7.000 tỷ đồng cho trên 2.550 lượt khách hàng vay vốn, chiếm gần 50% tổng số tiền cam kết cho vay theo chương trình. Việc thực hiện được kết quả này thể hiện sự quyết tâm của ngành ngân hàng luôn đồng hành cùng doanh nghiệp vượt quá khó khăn khôi phục phát triển ngành lâm sản, thủy sản.

Việc triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất 2% được ngành ngân hàng thực hiện với tinh thần quyết liệt, khẩn trương và đồng bộ. Tuy nhiên, kết quả hỗ trợ lãi suất còn chưa như kỳ vọng (như phản ánh của bài báo) là do một số khó khăn, vướng mắc đã được NHNN, các NHTM và các Bộ, ngành nhận diện và đã được NHNN tổng hợp Báo cáo, Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ như: (i) Khách hàng không đáp ứng đối tượng được hỗ trợ lãi suất (HTLS), như khách hàng hộ kinh doanh không có đăng ký kinh doanh; (ii) Tâm lý e ngại công tác thanh, kiểm tra, cân nhắc giữa lợi ích từ HTLS 2% và chi phí bỏ ra khi nhận HTLS như theo dõi hồ sơ, chứng từ, tuân thủ các thủ tục hậu kiểm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; (iii) Khó đánh giá về khả năng “phục hồi” theo Nghị quyết 43/2022/QH15 trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn nhiều yếu tố rủi ro, bất định; (iv) Một số khách hàng lựa chọn vay USD để tận dụng lợi thế về lãi suất và nguồn thu bằng ngoại tệ nên không thuộc đối tượng được HTLS; (v) Bối cảnh kinh tế - xã hội đã thay đổi so với khi ban hành chính sách nên nhu cầu hỗ trợ của doanh nghiệp thay đổi (theo kết quả của Đoàn khảo sát liên bộ, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu nhận hỗ trợ trực tiếp hoặc giảm thuế)…

Với việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp tạo điều kiện tiếp cận vốn tín dụng của NHNN, quy định về điều kiện cấp tín dụng không thay đổi, tín dụng các năm qua tăng trưởng rất tích cực phù hợp với sức hấp thụ vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong năm 2023, mặc dù thanh khoản hệ thống TCTD dồi dào và còn rất nhiều dư địa để TCTD tăng trưởng nhưng đến nay tín dụng tăng trưởng còn thấp so với cùng kỳ các năm trước; nguyên nhân chủ yếu do cầu đầu tư, sản xuất kinh doanh, tiêu dùng giảm dẫn đến cầu tín dụng giảm, sức hấp thụ vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế gặp khó khăn trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm, ảnh hưởng đến kinh tế trong nước.

Do đó, trong thời gian tới, NHNN tiếp tục triển khai các giải pháp để tạo điều kiện tiếp cận, hấp thụ vốn tín dụng; tiếp tục chỉ đạo các TCTD tích cực thực hiện các giải pháp tín dụng hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp gặp khó khăn, sức hấp thụ vốn của nền kinh tế còn yếu, bên cạnh các giải pháp của ngân hàng NHNN, các Bộ, ngành cần tiếp tục triển khai đồng bộ các chính sách để tháo gỡ khó khăn theo chủ trương của Quốc hội, Chính phủ; tập trung giải pháp, chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp thông qua việc đẩy mạnh, phát huy hiệu quả của  quỹ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ; qua đó hỗ trợ các doanh nghiệp này nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng từ hệ thống ngân hàng và các nguồn vốn trong nền kinh tế.

​ CSTT