Mới đây, tổ chức thẻ quốc tế Visa đã công bố Báo cáo khảo sát về hành vi thanh toán khu vực Đông Nam Á năm 2022, thời gian khảo sát được thực hiện từ tháng 9 đến tháng 12/2022, bao gồm 6.550 người tiêu dùng trong độ tuổi từ 18-65 tại 6 quốc gia gồm Singapore, Ma-lai-xi-a, Thái Lan, In-đô-nê-xi-a, Philippines, Việt Nam và Cam-pu-chia, với những kết quả ghi nhận đáng chú ý như sau:

Xu hướng sử dụng phương thức thanh toán số đang gia tăng

Ví điện tử là phương thức thanh toán kỹ thuật số phổ biến nhất được người tiêu dùng sử dụng (83%), dẫn đầu là thị trường In-đô-nê-xi-a (93%), tiếp đến là Việt Nam (89%) và Philippines (89%). Thanh toán thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ gần chạm ngưỡng 80% và là lựa chọn thanh toán hàng đầu đối với người tiêu dùng ở Singapore (97%) và Ma-lai-xi-a (92%). Đặc biệt, sau khi đại dịch Covid-19 dần được nới lỏng và các biện pháp an toàn được triển khai trên toàn khu vực, người tiêu dùng đã hoàn toàn quay trở lại với thói quen mua sắm trực tuyến, 82% người tiêu dùng Đông Nam Á tiếp tục mua sắm trực tuyến, với xu hướng dẫn đầu tại In-đô-nê-xi-a (92%), Việt Nam (89%) và Ma-lai-xi-a (88%).

Ví điện tử đi đầu xu thể thanh toán số

Ví điện tử đã được người tiêu dùng đón nhận và tăng trưởng mạnh mẽ ở một số thị trường nhất định, được thúc đẩy bởi người tiêu dùng sử dụng ví di động để thực hiện các thanh toán trực tuyến bằng mã QR hoặc trong các ứng dụng của họ. Khoảng 60% người tiêu dùng trong khu vực sử dụng mã QR để thanh toán tại các cửa hàng mua sắm, trong đó các thị trường hàng đầu sử dụng Ví điện tử là Cam-pu-chia (68%), In-đô-nê-xi-a (62%), Việt Nam (61%), và Thái Lan (61%). Xét về khía cạnh nhân khẩu học người sử dụng dịch vụ Ví điện tử trong khu vực, phần lớn người tiêu dùng qua các thế hệ hiện đang sử dụng Ví điện tử để thanh toán, trong đó Gen Y đang dẫn đầu xu hướng (81%), tiếp theo là Gen Z (81%) và người tiêu dùng thế hệ X (80%).

Mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến của người tiêu dùng

Sự tiện lợi, an toàn và được chấp nhận rộng rãi trong toàn khu vực là yếu tố thuận lợi để thúc đẩy phát triển theo cấp số nhân sự tăng trưởng đã đưa mã QR trở thành phương thức thanh toán được sử dụng thường xuyên thứ 2 trong khu vực, chỉ sau Ví điện tử. 59% người tiêu dùng Đông Nam Á hiện đang sử dụng phương thức này năm 2022, so với chỉ 38% trong năm 2021. Hình thức thanh toán này hiện phổ biến nhất tại Cam-pu-chia (68%) và In-đô-nê-xi-a (62%), chủ yếu thanh toán cho thực phẩm và ăn uống (34%), mua hàng tại cửa hàng tiện lợi (30%), siêu thị (29%), và mua sắm bán lẻ (25%). Về tần suất sử dụng, 82% người tiêu dùng thanh toán mã QR ít nhất mỗi tuần một lần, trong khi gần 2/5 người sử dụng (37%) sử dụng thanh toán mã QR bốn lần một tuần. Xu hướng này dẫn đầu tại các thị trường Thái Lan (88%), kế đến là Việt Nam (85%) và Philippines (82%), nơi người tiêu dùng sử dụng mã QR để thanh toán ít nhất một tuần một lần.

Sử dụng thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ tại khu vực ghi nhận sự tăng trưởng ổn định

Thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ được sử dụng rộng rãi trong khu vực và là phương thức thanh toán ưa thích của người tiêu dùng tại Singapore và Ma-lai-xi-a. Trên thực tế, việc sử dụng thẻ không tiếp xúc trên toàn khu vực có sự khác biệt ở các thị trường, trong đó Singapore dẫn đầu với 82%, tiếp theo là Ma-lai-xi-a (69%) và Việt Nam (57%). Gần 58% người tiêu dùng ở khu vực Đông Nam Á sử dụng thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ cho các giao dịch thanh toán trực tuyến, dẫn đầu là Singapore (71%), theo sau lần lượt là Ma-lai-xi-a (71%) và Việt Nam (66%). Xét theo nhân khẩu học, thế hệ bùng nổ (boomers), những người được sinh ra từ 1946 đến 1964, là đối tượng sử dụng thẻ tín dụng và thẻ ghi nhợ nhiều nhất so với các thế hệ (86%), tiếp theo là Gen Y (81%) và Gen X (77%).

Xu hướng việc sử dụng thẻ phi tiếp xúc gia tăng

Hơn ½ người tiêu dùng Đông Nam Á (51%) sử dụng thẻ không tiếp xúc trong các giao dịch thanh toán năm 2022 so với 44% năm 2021, trong đó Singapore là quốc gia có tỷ lệ người tiêu dùng sử dụng thanh toán phi tiếp xúc nhiều nhất trong khu vực (82%). Dựa trên các hạng mục chi tiêu, người tiêu dùng Đông Nam Á sử dụng thẻ không tiếp xúc thường xuyên tại các siêu thị (34%), so với thanh toán mã QR (29%) và thẻ tiếp xúc (28%), bao gồm thực phẩm và ăn uống (30%), mua sắm bán lẻ (30%), du lịch nước ngoài (28%).

Thanh toán không tiếp xúc trên thiết bị di động (Mobile Contactless) ghi nhận sự gia tăng

Năm 2022, 3/10 người tiêu dùng Đông Nam Á (29%) sử dụng phương thức thanh toán này so với chỉ ¼ (27%) vào năm 2021. Dẫn đầu thị trường Đông Nam Á lần lượt là Singapore (52%), Việt Nam (51%) và Thái Lan (49%). Người tiêu dùng đánh giá cao sự tiện lợi, an toàn của thanh toán không tiếp xúc trên thiết bị di động, cũng như áp dụng rộng rãi phương thức này trong khu vực. Hơn 4/5 (83%) người tiêu dùng sử dụng phương thức thanh toán này ít nhất một lần một tuần, trong khi gần 2/4 (37%) sử dụng ít nhất bốn lần một tuần. Đáng chú ý, 84% người tiêu dùng Việt Nam sử dụng thanh toán không tiếp xúc trên thiết bị di động ít nhất một tuần một lần, tiếp theo là Singapore và Thái Lan với 83%. Các trường hợp sử dụng phương thức thanh toán này bao gồm thực phẩm và ăn uống (14%), mua hàng siêu thị (13%).

Nhiều người tiêu dùng đang dần chuyển hoàn toàn sang phương thức thanh toán số

Theo nghiên cứu của Visa, gần ¾ người tiêu dùng Đông Nam Á (74%) đã thành công trong việc thực hiện thanh toán hoàn toàn không dùng tiền mặt trong một tuần, tăng 10% so với thời điểm đầu đại dịch Covid vào năm 2020. Các thị trường có tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt thành công là Việt Nam (90%), Thái Lan (85%) và Phiippines (82%), trong đó Cam-pu-chia tăng 9 điểm phần trăm, theo sau là Việt Nam với mức tăng 6 điểm phần trăm.

Khảo sát các thế hệ khác nhau cho thấy Gen Z và người tiêu dùng thế hệ Millennial trong khu vực đã thành công hơn trong việc thanh toán không dùng tiền mặt so với Gen Z hoặc boomers. Tính trung bình, người tiêu dùng Đông Nam Á đã thành công không sử dụng tiền mặt trong thời gian hơn 1 tuần (9,9 ngày), dẫn đầu bởi người tiêu dùng Ma-lai-xi-a (11,3 ngày), Việt Nam (10,5 ngày) và In-đô-nê-xi-a (10 ngày). Điều này cho thấy người tiêu dùng Đông Nam Á đang giảm dần sự phụ thuộc vào tiền mặt trong các giao dịch thanh toán và gần như ½ số người tiêu dùng trong khu vực (49%) hiện đang nắm giữ ít tiền mặt trong ví hơn so với trước thời gian đại dịch. Xu hướng này được dẫn dắt bởi các thị trường Việt Nam (61%), Thái Lan (55%), In-đô-nê-xi-a (52%). Bên cạnh đó, 27% người tiêu dùng Đông Nam Á được khảo sát cho rằng xã hội của họ đã không dùng tiền mặt và sẽ trở thành xã hội không tiền mặt trong tương lai gần, và 69% tin rằng quốc gia họ sẽ không sử dụng tiền mặt hoàn toàn vào năm 2030. Các hạng mục chi tiêu hàng ngày mà người tiêu dùng kỳ vọng không sử dụng tiền mặt bao gồm hóa đơn thanh toán (59%), mua hàng siêu thị (50%), dịch vụ taxi và đi chung xe (48%), du lịch nước ngoài (48%) và giao thông công cộng (45%).

Một điểm đáng chú ý khác là thói quen sử dụng tiền mặt của người tiêu dùng Đông Nam Á đã thay đổi khi người tiêu dùng đang dần rời xa việc nắm giữ nhiều tiền mặt hơn trong Ví, bởi họ đang sử dụng nhiều dịch vụ thanh toán không tiếp xúc hơn (54%); ngoài ra, mối lo ngạị về an ninh, an toàn bảo mật thông tin người dùng bị đánh cắp (47%), và có thể chuyển sang các lựa chọn thay thế không dùng tiền mặt khác (47%). Vì vậy, số lượng giao dịch thanh toán trung bình bằng tiền mặt đã giảm từ trước đại dịch và xu hướng này sẽ giữ nguyên trong tương lai. Mỗi thị trường trong khu vực đều đã trải qua một chu kỳ giảm số lượng trung bình thanh toán bằng tiền mặt, ngoại trừ Cam-pu-chia.

Hình thức thanh toán mua trước, trả sau (Buy Now Pay Later - BNPL) đang dần trở lên phổ biến

Nhìn chung, BNPL chủ yếu được sử dụng cho hoạt động thương mại điện tử (trang web và ứng dụng), và người tiêu dùng trên toàn khu vực Đông Nam Á có nhận thức tương đối cao về dịch vụ thanh toán này, với hơn 4/5 người tiêu dùng (83%) biết đến dịch vụ BNPL, dẫn đầu là In-đô-nê-xi-a (96%), tiếp theo là Philippines (91%), Singapore (87%) và Ma-lai-xi-a (87%). Người tiêu dùng Đông Nam Á ưa thích dịch vụ BNPL dựa trên những ưu điểm như dễ sử dụng ứng dụng (60%), khả năng sử dụng BNPL không cần có thẻ tín dụng (46%), và đạt được điểm thưởng khi sử dụng giải pháp thanh toán này (44%). 69% người tiêu dùng trên toàn trong khu vực được khảo sát cho biết đã từng sử dụng các dịch vụ BNPL. Xu hướng này được dẫn dắt bởi các thị trường như Việt Nam (83%), Cam-pu-chia (81%) và Thái Lan (73%). Nhận thức về dịch vụ BNPL luôn ở mức cao qua các thế hệ, tuy nhiên, việc sử dụng BNPL chủ yếu được thúc đẩy bởi thế hệ Millennial (78%) và người tiêu dùng thế hệ Gen Z (75%).

Về tần suất sử dụng dịch vụ BNPL, kết quả khảo sát cho thấy người tiêu dùng Đông Nam Á có xu hướng sử dụng BNPL nhiều hơn một lần mua, với mức trung bình 5,9 giao dịch bằng dịch vụ BNPL/người, trong đó người tiêu dùng In-đô-nê-xi-a dẫn đầu xu hướng với 7,6 giao dịch/người, tiếp theo là Cam-pu-chia (6,6 giao dịch/người), Thái lan (6,5 giao dịch/người). Các danh mục ưu tiên mà người tiêu dùng sử dụng hình thức thanh toán BNPL gồm các thiết bị điện tử (49%), thời trang và phụ kiện (46%), và thiết bị gia dụng (46%).

Tiền mã hóa đang được người tiêu dùng sử dụng nhiều hơn trên toàn khu vực

Theo Visa, hơn 2/3 (68%) người tiêu dùng Đông Nam Á, dẫn đầu là Việt Nam (85%), Philippines (79%) và Thái Lan (78%) ngày càng quan tâm đến việc sử dụng tiền mã hóa (cryptocurrency) bởi sự tiện lợi (53%) và mới lạ (53%) của phương thức thanh toán mới này. Một số khác đã bày tỏ mối quan ngại bởi một số giao dịch thanh toán chỉ có thể được thực hiện thông qua tiền mã hóa (40%). Ngoài ra, hơn 2/3 người tiêu dùng (68%) trong khu vực, đặc biệt là Việt Nam (85%), Philippines (81%) và In-đô-nê-xi-a (77%) cũng quan tâm đến nhận điểm thưởng thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng dưới dạng tiền mã hóa.

Công nghệ vũ trụ ảo (metaverse) mang đến trải nghiệm mới mẻ

Với tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh và dịch vụ Internet cao ở khu vực Đông Nam Á, không ngạc nhiên khi hơn 7/10 người tiêu dùng ở khu vực này quan tâm đến công nghệ metaverse. Các quốc gia dành sự quan tâm lớn đến công nghệ này bao gồm Philippines (83%), In-đô-nê-xi-a (80%) và Thái Lan (76%), trong đó những tác nhân chính cho mối quan tâm này bao gồm kết bạn mới (41%), mua sắm thực tế và sản phẩm ảo (38%), chơi game thực tế ảo (37%), và tham dự các sự kiện học tập (37%). Dẫn đầu là thị trường Việt Nam (17%), In-đô-nê-xi-a (15%) và Thái Lan (10%), tổng cộng trong số 11% người tiêu dùng ở Đông Nam Á đã trải nghiệm công nghệ metaverse, hầu hết trong số họ sử dụng công nghệ này để tạo hình ảnh đại diện (40%), chơi game thực tế ảo (39%), và đầu tư vào tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số thông qua token mã hóa (Non-fungible Token - NFT).

Người tiêu dùng dành sự quan tâm lớn đến dịch vụ ngân hàng số

Ngân hàng số đã phát triển ở một số quốc gia như Singapore và Ma-lai-xi-a, nơi các dịch vụ ngân hàng đã được triển khai hoặc được NHTW cấp Giấy phép. Tại khu vực Đông Nam Á, năm 2022 có hơn 4/5 (82%) người tiều dùng quan tâm đến dịch vụ ngân hàng số so với 77% vào năm 2021. Bên cạnh đó, sở thích sử dụng dịch vụ ngân hàng số được thúc đẩy bởi người tiêu dùng ở Philippines (91%), Việt Nam (90%) và Thái Lan (90%). Trong đó thế hệ Millennials mong muốn trải nghiệm dịch vụ ngân hàng số nhất (86%), tiếp theo là thế hệ Z (81%), thế hệ X (78%) và thế hệ boomers (73%).

Báo cáo khảo sát cho thấy hơn 80% người tiêu dùng Đông Nam Á đang mong muốn có được quy trình sử dụng dịch vụ ngân hàng số đầy đủ, với 77% quan tâm đến thanh toán, chuyển tiền xuyên biên giới và tương tác trực tiếp với nhân viên ngân hàng thông qua ứng dụng kỹ thuật số. Một số dịch vụ cốt lõi mà người tiêu dùng quan tâm đến dịch vụ ngân hàng số bao gồm chuyển tiền cho gia đình và bạn bè (63%), tiền gửi và rút tiền (61%), và thanh toán hóa đơn (61%), bên cạnh đó là các lĩnh vực mua bán lẻ (52%) và đầu tư (46%). Trong khi đó, nhiều người tiêu dùng được khảo sát thích có tài khoản ngân hàng tại ngân hàng truyền thống nhờ tính bảo mật (31%) và trải nghiệm dịch vụ tổng thể (28%); khoảng 37% người tiêu dùng sẵn sàng có tài khoản ngân hàng với một ngân hàng số. Thế hệ Gen Z (42%) và Gen Y (39%) cởi mở hơn với dịch vụ ngân hàng số so với thế hệ Gen X (34%) và thế hệ boomers (25%).

Khoảng 59% người tiêu dùng khu vực Đông Nam Á cơ bản nhận thức được ngân hàng mở, trong đó Việt Nam, Thái Lan và In-đô-nê-xi-a là những quốc gia có mức độ người tiêu dùng nhận thức cao nhất, sẵn sàng chia sẻ thông tin liên hệ (60%), thông tin cá nhân chi tiết (49%), cũng như thông tin về lịch sử mua hàng và hành vi thanh toán (36%). Ngoài ra, những người quan tâm đến ngân hàng mở mong muốn được so sánh giữa sản phẩm và dịch vụ trên nhiều ngân hàng và công ty (67%), có các dịch vụ tư vấn thanh toán tạm ứng (65%), cũng như kỳ vọng nhận được những ưu đãi tài chính tức thời và cạnh tranh hơn.

Người tiêu dùng đang chú ý nhiều hơn đến thói quen chi tiêu

Đại dịch Covid-19 đã khiến người tiêu dùng theo dõi chi tiêu chặt chẽ hơn và dành nhiều tiền tiết kiệm hơn. Gần 79% người tiêu dùng Đông Nam Á đã quan sát thấy tiết kiệm hộ gia đình của họ tăng hoặc không thay đổi với hơn một nửa số người tiêu dùng từ Việt Nam và In-đô-nê-xi-a đang trải qua sự gia tăng các khoản tiết kiệm, trong đó thế hệ Z có tỷ lệ người tiêu dùng có tiết kiệm hộ gia đình tăng hoặc không thay đổi với 87%. Và sau đại dịch, hầu hết người tiêu dùng bắt đầu dành ngân sách nhiều hơn cho nhu yếu phẩm (75%), tiếp đến là sự gia tằng tiền tiết kiệm nhiều hơn cho tương lai (73%) và xu hướng theo dõi chi tiêu chặt chẽ hơn mỗi tháng (73%).

Hầu hết người tiêu dùng (89%) đã đặt ngân sách chi tiêu hộ gia đình cho mình, đặc biệt cho nhu cầu thiết yếu; 65% đặt ngân sách cho hóa đơn tiện tích, tiếp theo là thực phẩm hoặc cửa hàng tạp hóa (54%) và chi phí cho trẻ em (44%). Ngoài ra, kết quả khảo sát cũng cho thấy người tiêu dùng ở Đông Nam Á ngày càng nhận thức cao về hầu hết các công cụ tài chính, chỉ 1/3 có tiền gửi cố định, dẫn đầu là người tiêu dùng đến từ Việt Nam (41%), Thái Lan (46%). 40% người tiêu dùng trong khu vực có khoản vay ngân hàng cũng như cổ phiếu và trái phiếu. Đáng chú ý, mặc dù là một công cụ tài chính khá mới, hơn 20% người tiêu dùng đã đầu tư vào tiền mã hóa và NFT, đặc biệt là ở Philippines (27%), Việt Nam (27%) và In-đô-nê-xi-a (26%).

Bên cạnh đó, một trong những lý do hàng đầu mà người tiêu dùng băn khoăn không đầu tư là do sự thiếu kiến thức về tài chính (48%), nhiều người thích nắm giữ tiền mặt hoặc tiền tiết kiệm tại ngân hàng trong trường hợp xảy ra những thay đổi trong cuộc sống (47%), đặc biệt là tại Thái Lan và Cam-pu-chia. Ngoài ra, 76% người tiêu dùng các quốc gia (ngoại trừ Cam-pu-chia) cho biết rằng các tổ chức tài chính và ngân hàng truyền thống là nguồn tư vấn tài chính đáng tin cậy nhất; 56% người tiêu dùng cảm nhận về ngân hàng hoặc đại diện ngân hàng là nguồn thông tin tư vấn tài chính hàng đầu, ngoại trừ In-đô-nê-xi-a và Philippines khi cho rằng bạn bè, thành viên gia đình hoặc người thân làm việc trong lĩnh vực tài chính là kênh tư vấn tài chính đáng tin cậy cho quyết định đầu tư của mình.

Những kết quả, thông tin thu thập từ Báo cáo nghiên cứu thái độ thanh toán của người tiêu dùng của Visa đã cung cấp bức tranh khá đầy đủ, toàn diện về hành vi của người tiêu dùng ở khu vực Đông Nam Á, qua đó xác định các lĩnh vực có thể chú trọng để thúc đẩy việc áp dụng thanh toán kỹ thuật số nhiều hơn, cũng như nhấn mạnh xu hướng hiện tại và tương lai của thanh toán số và thương mại ở Đông Nam Á, đồng thời, đưa ra gợi ý hướng chính sách cho các quốc gia khu vực trong việc phát triển thanh toán số luôn song hành với thói quen, hành vi thanh toán của người tiêu dùng./.

NMĐ (Theo Visa)