Evergrande có thể coi là một ví dụ điển hình cho những vấn đề mà lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc đang đối mặt với việc mất khả năng thanh toán lãi trái phiếu hai năm trước và gia tăng lo ngại về tình hình chung của lĩnh vực này. Tiếp sau Evergrande, nhiều công ty hoạt động trong lĩnh vực bất động sản - chiếm khoảng 40% doanh số bán nhà ở Trung Quốc đã không thể trả được nợ (theo Forbes, 2023). Cùng với Evergrande, Sunac và Country Garden - hai trong số những nhà phát triển bất động sản lớn nhất khác của Trung Quốc – cũng lần lượt vỡ nợ vào tháng 5/2022 và tháng 8/2023.
Lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc chiếm khoảng 30% đầu tư tài sản cố định (tương đương 14% GDP) vào năm 2022, trong khi đó 90% hộ gia đình Trung Quốc là chủ sở hữu nhà ở. Tính đến tháng 7/2023, đầu tư bất động sản của Trung Quốc đã giảm 7 trong tổng số 8 quý trước đó, ảnh hưởng đến đầu tư tài sản cố định và hoạt động kinh tế chung của nước này. Ngoài đầu tư, sự suy giảm thị trường bất động sản của Trung Quốc sẽ làm tăng thêm bất ổn trong kinh doanh và tiêu dùng, dẫn đến vòng luẩn quẩn về nhu cầu bất động sản thấp hơn và làm cho giá tiếp tục giảm - đối với cả hàng hoá trung gian nhập khẩu và tiêu dùng đầu cuối, điều này sẽ ảnh hưởng đến các nhà sản xuất và xuất khẩu trong khu vực ASEAN+3.
Thông qua các công cụ đánh giá rủi ro, Văn phòng nghiên cứu kinh tế vĩ mô khu vực ASEAN+3 (AMRO) đã đánh giá tác động lan tỏa tiềm tàng từ các cú sốc đối với một nền kinh tế có tầm quan trọng mang tính hệ thống đến từng nền kinh tế ASEAN+3 và hệ thống tài chính tương ứng của các nước này.
Nhìn chung, bất chấp những lo ngại ngày càng tăng về hậu quả lan rộng hơn từ bất ổn trong lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc, nhận thức của thị trường hiện nay là bất kỳ tác động lan tỏa nào tới phần còn lại của khu vực ASEAN+3 hầu hết đều sẽ được hạn chế.
Theo AMRO, hệ thống tài chính trong khu vực ASEAN+3 có thể gặp rủi ro phát sinh từ lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc thông qua ba kênh chính: (1) trực tiếp, thông qua bất kỳ khoản cho vay nào đối với lĩnh vực này (liên kết bậc nhất); (2) gián tiếp, qua sự tiếp xúc với các hệ thống tài chính khác có liên quan đến lĩnh vực bất động sản (mối liên kết bậc hai); và/hoặc (3) gián tiếp, từ việc cho vay trong nước có thể bị ảnh hưởng nặng nề bởi những diễn biến ở Trung Quốc.
Đối với hai kênh đầu tiên, đánh giá của AMRO cho thấy sự bất ổn trong lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc sẽ có tác động lan tỏa trực tiếp lớn hơn đáng kể đối với hệ thống tài chính trong nước của quốc gia này. Trong quá khứ, rủi ro bất động sản chiếm gần 20% rủi ro đối với hệ thống tài chính Trung Quốc. Mặc dù thị trường rõ ràng không lường trước được những vụ vỡ nợ quy mô lớn trong hệ thống tài chính của Trung Quốc, nhưng rủi ro đã có xu hướng tăng lên trong vài năm gần đây do căng thẳng trong lĩnh vực bất động sản. Bên ngoài Trung Quốc đại lục, hệ thống tài chính của Hồng Kông sẽ dễ bị tổn thương nhất, do mức độ tiếp xúc của nó đối với nền kinh tế đại lục lớn hơn so với các khu vực còn lại trong khu vực vốn có vẻ tương đối ôn hoà.
Xét về tác động lan tỏa cấp độ hai, bất kỳ cú sốc nào đối với hệ thống tài chính của Trung Quốc cũng sẽ có tác động lớn nhất đến hệ thống tài chính Hồng Kông, do mối liên kết chặt chẽ giữa các nền kinh tế này - rủi ro đối với hệ thống tài chính Trung Quốc chiếm tới 25% rủi ro đối với hệ thống tài chính Hồng Kông vào cuối năm 2022 và đầu năm 2023. Bên ngoài Hồng Kông, tác động lan tỏa sang Hàn Quốc và Singapore đã lớn hơn mức lịch sử, nhưng đã giảm đáng kể ở từ sau đại dịch COVID-19, cho thấy các tổ chức tài chính của Singapore có thể đã giảm mức độ rủi ro liên quan của họ. Hiện nay, tác động tài chính lan tỏa từ Trung Quốc sang các hệ thống tài chính khác trong khu vực sẽ chiếm cao nhất tới 7% rủi ro hệ thống tài chính tương ứng (Malaysia), trong đó Indonesia và Philippines ít bị ảnh hưởng nhất.
Bất kỳ tác động ngược nào từ hệ thống tài chính Hồng Kông sang Trung Quốc đều đáng kể, nhưng tác động lan tỏa từ hệ thống tài chính Hồng Kông sang phần còn lại của khu vực được cho là hạn chế mặc dù Hồng Kông có vị trí là một trung tâm tài chính quốc tế. Hệ thống tài chính của Singapore tiếp tục là nơi hứng chịu nhiều tác động lan tỏa nhất từ Hồng Kông - không có gì đáng ngạc nhiên khi nước này đóng vai trò là trung tâm tài chính khác của khu vực, mặc dù vậy tính dễ bị tổn thương đó dường như đã giảm bớt trong những năm gần đây.
Bất kỳ sự giảm tốc mạnh nào trong tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc sẽ có tác động đáng kể đến nền kinh tế thực của các nước láng giềng ASEAN+3. Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của 9/13 đối tác trong khu vực. Trái với kỳ vọng, việc Trung Quốc dỡ bỏ chính sách zero-Covid vào tháng 12 năm ngoái không đi kèm với sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu bị dồn nén, một phần phản ánh những bất ổn kéo dài về triển vọng thu nhập. Căng thẳng hơn nữa trong lĩnh vực bất động sản sẽ làm xấu hơn triển vọng ngắn hạn vốn đã không mấy sáng sủa này. Do khả năng tiếp xúc trực tiếp của khu vực với các nhà phát triển bất động sản đang gặp khó khăn ở Trung Quốc là hạn chế, bất kỳ tác động lan tỏa nào cũng có thể sẽ thông qua kênh gián tiếp do tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm hơn của Trung Quốc và nhu cầu yếu đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc.
Các kịch bản của AMRO cũng đánh giá khả năng suy thoái hơn nữa của thị trường bất động sản Trung Quốc. Nếu giả định đầu tư vào bất động sản giảm 20% trong năm nay, nó có thể làm giảm 0,9 điểm % trong GDP của Trung Quốc. Ngoài những tác động trực tiếp từ tổng đầu tư thấp hơn, tiêu dùng cá nhân sẽ bị ảnh hưởng bởi thu nhập giảm sút trong các lĩnh vực liên quan đến bất động sản, tâm lý người tiêu dùng suy yếu và giảm giá thị trường nhà ở. Chi tiêu trong nước yếu hơn sau đó sẽ làm giảm nhu cầu nhập khẩu từ phần còn lại của khu vực, kéo theo tác động tiêu cực đến tăng trưởng.
Hồng Kông dự kiến sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất do có mối liên hệ chặt chẽ với Trung Quốc đại lục, cả về những liên quan trực tiếp với lĩnh vực bất động sản, sự phụ thuộc xuất khẩu vào lĩnh vực này cũng như vai trò của nó như một trung chuyển cho lĩnh vực này buôn bán. Việt Nam và Hàn Quốc cũng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể do xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc, đặc biệt là trong thương mại hàng hóa trung gian.
Là một trung tâm tài chính quốc tế và hậu cần hỗ trợ nhiều ngành công nghiệp, Singapore sẽ có sự tiếp xúc gián tiếp hơn với lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc thông qua bất cứ sự sụt giảm nhu cầu trên diện rộng nào sau đó. Riêng Thái Lan và Malaysia có thể sẽ chứng kiến xuất khẩu hàng hóa và du lịch từ Trung Quốc giảm sút.
Trong khi đó, Nhật Bản, Indonesia và Philippines được cho là sẽ ít bị ảnh hưởng hơn nhờ sụt giảm về xuất khẩu sẽ phần nào được giảm nhẹ nhờ nhu cầu ổn định từ các thị trường nội địa rộng lớn của họ.
Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới và lớn nhất (hơn rất nhiều) trong số các nền kinh tế ASEAN+3, đồng thời cũng là đối tác thương mại chính của hầu hết các nước láng giềng. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi bất kỳ cú sốc nào đối với tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đều sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với phần còn lại của khu vực. Đặc biệt, sự suy thoái trong lĩnh vực bất động sản vốn có vai trò cực kỳ quan trọng của Trung Quốc - chiếm gần 1/4 hoạt động kinh tế trong nước và gắn chặt với tài sản hộ gia đình - đang làm tổn hại đến niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng trong nước. Trong khu vực, căng thẳng lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc đã làm gia tăng mối lo ngại về rủi ro lan tỏa đối với tăng trưởng GDP và ổn định tài chính cũng như mức độ tiềm tàng của những cú sốc như vậy nếu chúng bộc lộ.
Các thị trường nhận thức sự căng thẳng tài chính chung hiện nay của Trung Quốc ở mức độ “rủi ro trung bình”, sau các biện pháp nhằm hạn chế các hoạt động không mong muốn của các công ty bất động sản và các chính sách tiếp theo để hỗ trợ khu vực này và người mua nhà. Các doanh nghiệp của Trung Quốc nhìn chung được xem là tương đối lành mạnh, nhưng rủi ro đã gia tăng trong lĩnh vực bất động sản và hệ thống tài chính trong nước, vốn được cho là sẽ phải gánh chịu bất kỳ các tác động nào từ sự căng thẳng của lĩnh vực bất động sản.
Hệ quả là, tỷ lệ trả nợ thấp của các công ty thuộc lĩnh vực bất động sản và các công ty trong ngành phụ trợ là điều đáng lo ngại - những công ty này sẽ cần phải dựa vào việc các chủ nợ tiếp tục thanh toán khoản nợ ngắn hạn của họ vào thời điểm mà niềm tin vào lĩnh vực bất động sản có thể đang suy yếu. Mặc dù nhiều công ty trong lĩnh vực bất động sản có đủ thanh khoản để thực hiện các nghĩa vụ nợ của mình, việc phải rút bớt tài sản vào thời điểm mà các khoản dự phòng rủi ro có thể đóng vai trò sống còn sẽ gây thêm căng thẳng cho ngành.
Phân tích rủi ro của AMRO cho thấy rằng tác động lan tỏa trong khu vực ASEAN+3 từ bất kỳ cú sốc lớn nào tới lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc có thể thông qua kênh thực hơn là kênh tài chính. Ngoại trừ Hồng Kông, các thị trường không lường trước được tác động lan tỏa đáng kể nào - trực tiếp hoặc gián tiếp - đến các hệ thống tài chính khu vực thông qua lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc cũng như hệ thống tài chính của Trung Quốc hoặc Hồng Kông. Tuy nhiên, bất kỳ sự suy giảm mạnh nào về nhu cầu nội địa của Trung Quốc đều có thể làm giảm đáng kể lượng nhập khẩu từ khu vực này, kéo theo những tác động đến tăng trưởng kinh tế của các nền kinh tế trong khu vực, từ đó gây ra rủi ro tín dụng cho hệ thống tài chính tương ứng của họ.
Mặc dù không làm được gì nhiều để ngăn chặn tác động lan tỏa trong ngắn hạn, một số biện pháp có thể được thực hiện để giảm thiểu rủi ro này. Đặc biệt, các cơ quan chức năng cần đảm bảo có đủ dự trữ ngoại hối cần thiết và hệ thống ngân hàng cần được vốn hóa tốt, đồng thời có sẵn các chiến lược để định hướng nền kinh tế hạ cánh mềm, nếu cần thiết và dư địa chính sách cho phép. Trong trung hạn, mục tiêu cần đặt ra là tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, đồng thời để hệ thống tài chính tránh được rủi ro tập trung và các hoạt động rủi ro khi cho vay trong nước hoặc nước ngoài.
HN (theo AMRO)