Trả lời kiến nghị của cử tri Long An gửi tới trước Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhận được 02 kiến nghị của cử tri tỉnh Long An gửi tới trước Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV do Ban Dân nguyện chuyển đến theo công văn số 742/BDN ngày 14/6/2023.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Long An và xin báo cáo như sau:

1. Kiến nghị 1: “Cử tri kiến nghị xem xét cắt, giảm các thủ tục hành chính khi vay vốn có thế chấp của người dân để sản xuất làm ăn tại các ngân hàng. Vì hiện nay thủ tục còn rườm rà, bất cập, người dân mất thời gian đi lại nhiều lần, nhất là tình trạng nhân viên ngân hàng tư vấn người dân phải mua bảo hiểm khi vay tiền trong ngân hàng”. (Câu số 3)

Trả lời:

* Về đơn giản hóa thủ tục, hồ sơ vay vốn của người dân:

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận được nhiều hơn nguồn vốn tín dụng ngân hàng, đồng thời, thực hiện chủ trương của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, thời gian qua NHNN đã chủ động ban hành nhiều văn bản, quyết liệt chỉ đạo các TCTD thực hiện đồng bộ các giải pháp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn liên quan đến điều kiện và thủ tục vay vốn theo hướng đơn giản, thông thoáng, giảm bớt phiền hà cho khách hàng trên cơ sở đảm bảo an toàn vốn vay và phù hợp với quy định của pháp luật. Gần đây, NHNN đã ban hành Thông tư số 06/2023/TT-NHNN ngày 28/6/2023 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng; trong đó có bổ sung quy định cho vay bằng phương tiện điện tử, khách hàng vay không phải đến ngân hàng, quy trình thủ tục vay nhanh hơn, thuận tiện hơn.

Đến nay, các TCTD đã có nhiều đổi mới trong việc xây dựng quy trình cho vay, rút ngắn thời gian giải quyết cho vay, tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong tiếp cận vốn tín dụng; đa dạng sản phẩm dịch vụ ngân hàng, niêm yết công khai, minh bạch các thủ tục, quy trình vay vốn; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng ứng dụng công nghệ hiện đại; các hoạt động, nghiệp vụ ngân hàng số, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp và người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ ngân hàng hiện đại một cách an toàn, thuận lợi. Ngoài ra, đối với lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, các TCTD đã đẩy mạnh phát triển các sản phẩm tín dụng, hình thức cấp tín dụng (như cho vay lưu vụ, cho vay thông qua các tổ, nhóm của tổ chức chính trị xã hội…) với quy trình thủ tục ngày càng đơn giản để tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp thuận tiện trong tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, đối với các thủ tục liên quan đến hoạt động cho vay thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan khác, được điều chỉnh bởi những quy định khác của pháp luật như: việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gắn liền trên đất, đăng ký giao dịch bảo đảm, kiểm toán báo cáo tài chính… cần có sự phối hợp chỉ đạo từ các Bộ, ngành, địa phương, để tạo điều kiện cho các TCTD rút ngắn thời gian xem xét, quyết định cho vay.

* Về tình trạng nhân viên ngân hàng tư vấn người dân phải mua bảo hiểm khi vay tiền trong ngân hàng:

Theo quy định của pháp luật hiện hành việc mua bảo hiểm cho khoản vay là tự nguyện, TCTD không được ép khách hàng vay mua bảo hiểm cho khoản vay và các loại bảo hiểm không bắt buộc theo quy định của pháp luật.

Thời gian qua, NHNN đã liên tục có các văn bản chỉ đạo, cảnh báo, chấn chỉnh các TCTD tuân thủ đúng quy định của pháp luật về hoạt động đại lý bảo hiểm, góp phần đảm bảo quyền lợi chính đáng của khách hàng; đồng thời, tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn Ngành để quán triệt các TCTD về hoạt động đại lý bảo hiểm. Theo đó, NHNN yêu cầu các TCTD nghiêm túc thực hiện một số nội dung sau:

- Chấp hành nghiêm các quy định pháp luật và chỉ đạo của NHNN về hoạt động kinh doanh, đại lý bảo hiểm, trong đó khi tư vấn, giới thiệu bán sản phẩm bảo hiểm cho khách hàng phải cung cấp chính xác, đầy đủ các thông tin về sản phẩm bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm,... và giải thích rõ ràng, đầy đủ về quyền lợi bảo hiểm, điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm; không được tự ý kê khai thông tin cho bên mua bảo hiểm khi chưa có sự đồng ý của bên mua bảo hiểm; nghiêm cấm hành vi “ép” khách hàng mua bảo hiểm.

- Tăng cường hoạt động kiểm tra, kiểm soát nội bộ để phát hiện và xử lý nghiêm, kịp thời các hành vi vi phạm trong hoạt động đại lý bảo hiểm, đặc biệt là hành vi gắn việc mua sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng.

- Rà soát, nghiên cứu xây dựng, cập nhật các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công việc (KPI) để không gây áp lực đối với nhân viên/đơn vị kinh doanh trong việc giới thiệu bán các sản phẩm bảo hiểm.

Đồng thời, NHNN đã bổ sung nội dung thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật và chỉ đạo của NHNN đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm, đại lý bảo hiểm trong Kế hoạch thanh tra hằng năm; Thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh, kiến nghị của người dân và các cơ quan, doanh nghiệp liên quan đến hoạt động đại lý bảo hiểm của TCTD. Phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính trong quá trình thanh tra các doanh nghiệp bảo hiểm và các TCTD có nhiều phản ánh, kiến nghị liên quan đến hoạt động đại lý bảo hiểm để kịp thời chấn chỉnh, xử lý các hành vi vi phạm quy định của pháp luật.

Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục tăng cường công tác thanh tra, giám sát hoạt động này. Trường hợp phát hiện vi phạm, NHNN sẽ xem xét, xử lý nghiêm theo đúng quy định của pháp luật. Ngoài ra, trên cơ sở các quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, NHNN sẽ phối hợp với Bộ Tài chính trong việc hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan đến đại lý bảo hiểm; thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động cung cấp bảo hiểm qua ngân hàng.

2. Kiến nghị 2: “Để góp phần giảm bớt khó khăn đời sống của công nhân lao động, cũng như hạn chế tình trạng tín dụng đen. Cử tri kiến nghị có giải pháp về chính sách để hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho công nhân vay vốn phục vụ tiêu dùng, xây dựng, sửa chữa nhà ở, mua nhà ở trả góp. Đồng thời, có chính sách nới lỏng hạn mức tín dụng, tăng vốn tín dụng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản để hỗ trợ xuất khẩu, hỗ trợ lãi suất ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu nông sản”. (Câu số 4)

Trả lời:

* Về chính sách nới lỏng hạn mức tín dụng, tăng vốn tín dụng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản để hỗ trợ xuất khẩu, hỗ trợ lãi suất ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu nông sản

Thời gian qua, nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp vượt qua khó khăn khôi phục sản xuất, kinh doanh góp phần ổn định phát triển kinh tế - xã hội (trong đó có người dân, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nông sản), ngành ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp về tín dụng, lãi suất, cụ thể:

- Về điều hành tín dụng: Ngay từ đầu năm, NHNN đã phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cho các TCTD và chỉ đạo các TCTD hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên theo chủ chương của Chính phủ. Ngày 10/7/2023, NHNN đã điều chỉnh tăng chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2023 cho các TCTD với mức giao toàn hệ thống khoảng 14% để tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh theo chỉ đạo của Chính phủ trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm ở mức thấp hơn dự kiến, các nguồn vốn trung dài hạn trong nền kinh tế đang còn nhiều khó khăn.

- Về điều hành lãi suất:

NHNN đã điều chỉnh giảm liên tục 04 lần các mức lãi suất điều hành với mức giảm 0,5-2,0%/năm, trong bối cảnh lãi suất thế giới tiếp tục tăng và neo ở mức cao, qua đó tiếp tục định hướng giảm mặt bằng lãi suất cho vay của thị trường, tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, kịp thời ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, làm việc trực tiếp với các TCTD yêu cầu triển khai các biện pháp để giảm lãi suất tiền gửi, tiết giảm chi phí, qua đó tạo dư địa để giảm lãi suất cho vay đối với khách hàng; phối hợp với Hiệp hội ngân hàng để vận động sự thống nhất của các TCTD hội viên tiếp tục thực hiện giảm lãi suất cho vay.

Bên cạnh đó, NHNN quy định trần lãi suất cho vay ngắn hạn đối với một số lĩnh vực ưu tiên, trong đó có lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và xuất khẩu ở mức 4%/năm, thấp hơn so với mức trần theo quy định của NHNN.

Đến cuối tháng 6/2023, lãi suất tiền gửi và cho vay bình quân của các giao dịch phát sinh mới bằng VND của các NHTM giảm khoảng 1,0%/năm so với cuối năm 2022; các NHTM đã chủ động điều chỉnh và triển khai các chương trình/gói tín dụng ưu đãi để giảm lãi suất cho vay với mức giảm khoảng 0,5-3,0%/năm tùy đối tượng khách hàng đối với các khoản vay mới; đồng thời, cam kết giảm lãi suất cho vay khoảng 0,2-2,5%/năm trong 6 tháng cuối năm 2023 tùy đối tượng khách hàng và lĩnh vực. Với tác động của độ trễ chính sách và cam kết giảm lãi suất của các TCTD1, dự kiến mặt bằng lãi suất cho vay đối với nền kinh tế sẽ tiếp tục giảm trong thời gian tới.

Đồng thời, NHNN cũng chỉ đạo các TCTD: (i) Tích cực triển khai nhiều chương trình, chính sách tín dụng ưu đãi lãi suất theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ2; (ii) Có các cơ chế bảo đảm tiền vay, đa dạng hóa các chương trình, sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông sản xuất khẩu3....; (iii) Phối hợp các Bộ, ngành, địa phương, các Hiệp hội, các doanh nghiệp đẩy mạnh triển khai Chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp trên cả nước, các Hội nghị tín dụng chuyên đề, các buổi làm việc với các cơ quan liên quan để nhận diện các khó khăn, vướng mắc và đề xuất các giải pháp.

- Về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nói chung và xuất khẩu nông sản nói riêng, NHNN đã ban hành: (i) quy định cho phép các TCTD được cho vay bằng ngoại tệ đối với các nhu cầu vốn ngắn hạn thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh hàng hóa xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới Việt Nam mà khách hàng vay có đủ ngoại tệ từ nguồn thu xuất khẩu để trả nợ vay4; (ii) văn bản hướng dẫn ngân hàng thương mại triển khai Chương trình tín dụng đối với lĩnh vực lâm sản, thủy sản5 với quy mô khoảng 15.000 tỷ đồng; lãi suất cho vay bằng đồng Việt Nam thấp hơn tối thiểu từ 1%-2%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn (ngắn hạn; trung, dài hạn) của chính ngân hàng cho vay; và thời gian triển khai đến hết 30/6/2024.

Với các giải pháp đã triển khai nêu trên, đến cuối tháng 05/2023, dư nợ tín dụng trên địa bàn tỉnh Long An đạt trên 123.000 tỷ đồng, tăng 4,2% so với cuối năm 2022 (cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung toàn nền kinh tế là 3,58%). Tín dụng đối với nông nghiệp, nông thôn chiếm gần 62%, tăng 3,1%.

* Về chính sách để hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho công nhân vay vốn phục vụ tiêu dùng, xây dựng, sửa chữa nhà ở, mua nhà ở trả góp

Bám sát chủ trương của Chính phủ về phát triển nhà ở xã hội (NOXH), NHNN luôn xác định ưu tiên nguồn vốn tín dụng cho phát triển NOXH và tích cực phối hợp với Bộ Xây dựng, các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ khó khăn trong việc triển khai, xây dựng NOXH; đồng thời, chỉ đạo các TCTD hướng dòng vốn tín dụng vào phân khúc nhà ở giá rẻ, nhà ở cho người thu nhập thấp. Đến nay, NHNN đã hoàn thành việc giải ngân Chương trình cho vay hỗ trợ nhà ở 30.000 tỷ đồng vào ngày 31/12/2016, doanh số giải ngân đạt hơn 29 nghìn tỷ đồng (đến nay dư nợ là 5.700 tỷ đồng) và đang tiếp tục triển khai 2 chương trình, cụ thể: (i) chương trình cho vay NOXH theo Nghị định 100/2015/NĐ-CP6; (ii) chương trình tín dụng 120.000 tỷ đồng đối với chủ đầu tư và người mua NOXH, nhà ở công nhân, dự án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ (theo Nghị quyết 33/NQ-CP ngày 11/03/2023 của Chính phủ).

Về hoạt động tín dụng tiêu dùng, NHNN đã hoàn thiện khung khổ pháp lý hướng dẫn về cho vay tín dụng tiêu dùng7. Điều hành tín dụng đáp ứng đủ và kịp thời nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh, phục vụ nhu cầu đời sống, tiêu dùng chính đáng của người dân, doanh nghiệp8. Chỉ đạo TCTD mở rộng, đa dạng sản phẩm dịch vụ ngân hàng, đẩy mạnh tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng với lãi suất hợp lý, đơn giản hóa thủ tục cho vay. Hiện các TCTD có dư nợ cho vay tiêu dùng lớn đang triển khai khoảng 30 sản phẩm phục vụ mục đích tiêu dùng về nhà ở, khám chữa bệnh, học tập, mua sắm trang thiết bị, phương tiện đi lại,... Ngoài ra, một số TCTD như Agribank, Công ty Tài chính TNHH HD Saison và Công ty Tài chính TNHH MTV Ngân hàng Việt Nam thịnh vượng cũng đang đẩy mạnh triển khai chương trình tín dụng tiêu dùng9.

Bên cạnh chính sách tín dụng tiêu dùng của các NHTM, công ty tài chính, NHCSXH cũng đang triển khai nhiều chương trình tín dụng hỗ trợ nhà ở cho các đối tượng người nghèo và đối tượng chính sách đáp ứng đủ điều kiện vay vốn.

Như vậy, các chính sách, giải pháp về tín dụng, lãi suất của ngành Ngân hàng để tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp người dân nói chung và lĩnh vực nông nghiệp nông thôn nói riêng cũng như hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho khách hàng vay vốn phục vụ tiêu dùng, xây dựng, sửa chữa nhà ở, mua nhà ở trả góp đã tương đối đầy đủ và đang được ngành ngân hàng tích cực triển khai. Trong 5 tháng đầu năm tín dụng của nền kinh tế nói chung và tỉnh Long An nói riêng có mức tăng chậm trong bối cảnh không bị ảnh hưởng bởi hạn mức tăng trưởng tín dụng và thanh khoản hệ thống các TCTD được cải thiện; do đó, NHNN thấy cần có các giải pháp tổng thể từ phía các Bộ, ngành, địa phương và ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ khó khăn vướng mắc.

Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của cử tri tỉnh Long An. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của cử tri đối với hoạt động ngân hàng./.