Phát biểu tại Diễn đàn Cấp cao Cố vấn tài chính Việt Nam lần thứ nhất - năm 2023, ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định, các doanh nghiệp nói riêng, cả nền kinh tế nói chung đang phải “bơi trong dòng xoáy khó khăn”. Cụ thể, trong khi hậu quả của đại dịch Covid-19 vẫn kéo dài thì xung đột Nga - Ukraine, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt… tất cả yếu tố này khiến kinh tế toàn cầu đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức, lạm phát ở mức cao, chính sách tiền tệ bị thắt chặt, lãi suất tăng cao và kéo dài, dẫn đến suy giảm tăng trưởng và cầu tiêu dùng tại nhiều quốc gia, đối tác lớn của Việt Nam, như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc…
Đồng bộ chính sách đưa nền kinh tế khỏi khó khăn
Nhiều “cơn gió ngược”
Phát biểu tại Diễn đàn Cấp cao Cố vấn tài chính Việt Nam lần thứ nhất - năm 2023, ông Trần Quốc Phương, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định, các doanh nghiệp nói riêng, cả nền kinh tế nói chung đang phải “bơi trong dòng xoáy khó khăn”. Cụ thể, trong khi hậu quả của đại dịch Covid-19 vẫn kéo dài thì xung đột Nga - Ukraine, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt… tất cả yếu tố này khiến kinh tế toàn cầu đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức, lạm phát ở mức cao, chính sách tiền tệ bị thắt chặt, lãi suất tăng cao và kéo dài, dẫn đến suy giảm tăng trưởng và cầu tiêu dùng tại nhiều quốc gia, đối tác lớn của Việt Nam, như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc…
Là một nền kinh tế có độ mở lớn, nhưng khả năng thích ứng, sức chống chịu đối với các cú sốc bên ngoài, cũng như năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế, kinh tế Việt Nam tiếp tục chịu ảnh hưởng nặng nề bởi bối cảnh kinh tế thế giới. Theo ông Trần Quốc Phương, Việt Nam đã chịu “tác động kép”, không chỉ từ các yếu tố tiêu cực bên ngoài, mà còn từ những hạn chế, bất cập nội tại kéo dài nhiều năm qua. Bởi thế, dù rất nỗ lực và đã có những tín hiệu khả quan hơn, tháng sau tăng trưởng cao hơn tháng trước, quý sau tích cực hơn quý trước, nhưng tăng trưởng kinh tế của Việt Nam 6 tháng đầu năm mới ước đạt 3,72% - thấp hơn kịch bản đề ra. Điều này đặt áp lực nặng nề lên việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 6,5% của Việt Nam trong năm nay.
Đặc biệt, một trong những khó khăn lớn nhất của cộng đồng doanh nghiệp là khả năng hấp thụ vốn giảm. Ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng Ban Nghiên cứu tổng hợp, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) phân tích, trong thời gian vừa qua, Việt Nam có lợi thế trong duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, lạm phát tương đối thấp, tỷ giá ổn định, kỳ vọng lạm phát cũng đã giảm đáng kể so với giai đoạn trước đây. Tuy nhiên, dù NHNN đã nỗ lực 4 lần giảm lãi suất điều hành, trên cơ sở đó các NHTM giảm nhanh mặt bằng lãi suất cho vay, nhưng tăng trưởng tín dụng tính đến cuối tháng 6 mới đạt 4,73%, chỉ bằng một nửa so với mức tăng của cùng kỳ. Theo ông Nguyễn Anh Dương, có thể thấy câu chuyện hiện tại không nằm ở lãi suất mà do khả năng hấp thụ vốn của các doanh nghiệp đang hạn chế.
Điều này dễ hiểu khi hoạt động sản xuất - kinh doanh trong nhiều lĩnh vực gặp khó khăn; sức chống chịu của doanh nghiệp bị bào mòn sau đại dịch Covid-19, một bộ phận doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô sản xuất, cắt giảm sản lượng… Thậm chí, nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư buộc phải chuyển nhượng bớt cổ phần, tài sản, dự án đầu tư trong bối cảnh thị trường mua bán sáp nhập (M&A) không thuận lợi; hoặc chưa muốn vay do sản xuất - kinh doanh đình trệ, không có lãi. Việc duy trì hoạt động và tranh thủ cơ hội thị trường gặp nhiều thách thức.
Đồng bộ chính sách thúc đẩy tăng trưởng
Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo NHNN điều hành để giảm mặt bằng lãi suất phù hợp với diễn biến lạm phát, điều hành tỷ giá linh hoạt, bảo đảm ổn định thị trường ngoại hối và cân đối cung - cầu ngoại tệ. Cùng với đó, trong bối cảnh dư địa chính sách còn lớn, khi lạm phát đang được kiểm soát tốt, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu thực hiện chính sách tiền tệ linh hoạt hơn, nới lỏng hơn, mở rộng hơn với định hướng ưu tiên cho tăng trưởng gắn với ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm đời sống nhân dân.
Bên cạnh những nỗ lực từ chính sách tiền tệ, các biện pháp nhằm đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, tăng cường xuất khẩu, kích cầu tiêu dùng… cũng đã và đang được triển khai quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng đã đề ra, theo ông Trần Quốc Phương, sẽ cần thêm những cơ chế, chính sách đột phá.
Chính vì vậy, cùng với việc thực hiện chính sách tiền tệ, tài khóa linh hoạt, chủ động, kịp thời và hiệu quả; thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, kích cầu tiêu dùng, thu hút đầu tư nước ngoài, ông Phương cho biết, với vai trò của mình, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tham mưu Chính phủ báo cáo Bộ Chính trị về việc sửa đổi, bổ sung một số cơ chế, chính sách liên quan đến sản xuất - kinh doanh và đầu tư. Đơn cử như các vấn đề liên quan đến việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất lúa, đất rừng; tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập; giao địa phương làm cơ quan chủ quản, sử dụng vốn ngân sách địa phương đầu tư thực hiện các nhiệm vụ, dự án thuộc thẩm quyền của bộ, cơ quan trung ương trên địa bàn; nâng tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP)…
Còn theo ông Nguyễn Anh Dương, Việt Nam cần tiếp tục ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, song cũng cần lưu tâm hơn đến tháo gỡ khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp, như cải thiện tiếp cận và hấp thụ vốn cho doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng suất lao động, mạnh dạn ban hành quy định về cơ chế thử nghiệm cho các mô hình kinh tế mới như Fintech, kinh tế tuần hoàn… Bên cạnh đó, cần thực hiện hiệu quả các FTA và nghiên cứu đàm phán nâng cấp một số FTA của ASEAN; thu hút và sử dụng hiệu quả đầu tư nước ngoài trong bối cảnh mới. Cần cân nhắc tăng độ mở cho nhà đầu tư nước ngoài trong một số lĩnh vực như ngân hàng, phân phối dược phẩm; tư duy liên kết vùng trong thu hút FDI; thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp nước ngoài; đào tạo kỹ năng cho người lao động để đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp FDI…
Hạ Trang