Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2022 cho thấy các bài học thành công cũng như chưa thành công trong chất lượng điều hành kinh tế, mức độ thuận lợi, thân thiện của môi trường kinh doanh (MTKD) và nỗ lực cải cách hành chính của chính quyền các tỉnh, thành phố, nhất là trong nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.
PCI năm 2022: Nhìn lại để điều hành tốt hơn
Đỗ Lê
Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2022 cho thấy các bài học thành công cũng như chưa thành công trong chất lượng điều hành kinh tế, mức độ thuận lợi, thân thiện của môi trường kinh doanh (MTKD) và nỗ lực cải cách hành chính của chính quyền các tỉnh, thành phố, nhất là trong nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.
Nỗ lực hơn để được “gọi tên”
18 năm qua, vào mỗi mùa xuân hàng năm, một sự kiện được người dân, cộng đồng doanh nghiệp đón nhận là việc công bố chỉ số PCI. Ai cũng muốn biết ở cấp địa phương, MTKD và năng lực cạnh tranh đã cải thiện thế nào trong năm vừa qua; địa phương nào vươn lên, tỉnh thành nào tụt lại…
Việc tập trung nâng chất lượng điều hành kinh tế, với nhiều sáng kiến thu hút đầu tư và cải cách thủ tục hành chính (TTHC), tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch, cạnh tranh công bằng, Quảng Ninh được xếp ở vị trí quán quân trên bảng xếp hạng PCI 2022 với 72,95 điểm trên thang điểm 100. Đáng chú ý, đây cũng là địa phương duy nhất trong cả nước cho đến nay có 6 năm liên tiếp (từ 2017 - 2022) giữ vị trí quán quân PCI và 10 năm liền (từ năm 2013 - 2022) nằm trong nhóm 5 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có chất lượng điều hành kinh tế xuất sắc nhất cả nước. Việc “giành” và quan trọng hơn là “giữ” được vị trí dẫn đầu liên tục 6 năm qua có thể coi là điểm nhấn ấn tượng của Quảng Ninh.
Song, ấn tượng về sự bứt phá phải nói tới tỉnh Bắc Giang. Nhiều chỉ số thành phần đều có sự cải thiện đáng kể và qua đó Bắc Giang đã vươn lên xếp ở vị trí thứ 2 với 72,80 điểm trong PCI 2022, tăng tới 29 bậc và 8,06 điểm so với PCI 2021. Có thể thấy Bắc Giang rất chú trọng nâng cao nhận thức của toàn bộ hệ thống chính quyền về công tác cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; tăng cường tiếp xúc, đối thoại với doanh nghiệp qua nhiều kênh giao tiếp, nhằm lắng nghe ý kiến đề xuất, kịp thời giải quyết tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc; toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật do HĐND, UBND Bắc Giang ban hành được cập nhật thường xuyên lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật; đẩy mạnh các hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp… Tất cả những nỗ lực đó đã khiến cộng đồng doanh nghiệp hài lòng và đánh giá rất tích cực tinh thần “đồng hành cùng doanh nghiệp” của chính quyền tỉnh.
Nhưng bức tranh PCI 2022 không chỉ có những điển hình về duy trì và bứt phá, nó cũng cho thấy đã có những địa phương, thậm chí những đầu tàu kinh tế lớn tụt lại. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh tụt xuống vị trí thứ 27, giảm tới 13 bậc so với PCI 2021; Hà Nội cũng giảm 10 bậc, không còn nằm top 10 tỉnh, thành phố có chất lượng điều hành tốt nhất. Đáng chú ý, không chỉ trong xếp hạng PCI mà cả trong bộ Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI - lần đầu tiên được công bố và tích hợp vào điều tra PCI nhằm khuyến khích các tỉnh, thành phố quan tâm hơn đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững) thì TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội cũng đều ở top cuối, theo đánh giá của các doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp FDI. Lý giải điều này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI, Giám đốc Dự án PCI cho biết, các trung tâm kinh tế lớn chịu biến động kinh tế nhiều hơn và các doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng kỳ vọng cải cách, thay đổi TTHC mạnh mẽ hơn nơi khác, đặc biệt trong bối cảnh khó khăn.
Một điểm khác biệt so với PCI các năm trước đây là PCI 2022 chỉ xếp hạng 30 địa phương có điểm số cao nhất, thay vì xếp hạng tất cả 63 tỉnh, thành. Sự thay đổi này nhằm khuyến khích sự tập trung và nỗ lực thay đổi để có thể vào nhóm 30 địa phương dẫn đầu. Điều này cũng có nghĩa những tỉnh, thành không nỗ lực rất có thể “rớt” khỏi bảng xếp hạng PCI, thậm chí ngay trong năm tới.
Doanh nghiệp khó khăn
Nhưng quan trọng hơn, khi nhìn vào chỉ số PCI không chỉ là vấn đề thứ hạng. Như Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công nhấn mạnh tại sự kiện PCI 2022 diễn ra ngày 11/4: “Điểm số và thứ hạng là một nội dung nổi bật trong báo cáo hàng năm, nhưng đóng góp quan trọng nhất của PCI là cung cấp một bức tranh toàn cảnh về thực trạng cũng như xu hướng của các khía cạnh điều hành kinh tế cấp tỉnh. Từ kết quả PCI, những dư địa cải cách được nhận diện và những giải pháp được chia sẻ”. Vì thế, cần coi PCI là “chỉ số của hành động”, thúc đẩy các địa phương cải thiện chất lượng điều hành dựa trên bằng chứng.
Nếu chất lượng điều hành cấp tỉnh tiếp tục có sự cải thiện theo thời gian; chất lượng giải quyết TTHC nói chung có chuyển biến tích cực, giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí tuân thủ quy định pháp luật; tình trạng phải trả chi phí không chính thức giảm… là những điểm tích cực ghi nhận được từ kết quả PCI 2022 trên cơ sở phản hồi của gần 12.000 doanh nghiệp thì vẫn còn đó không ít khó khăn, thách thức. Kết quả PCI 2022 cho thấy, quy mô vốn, lao động của doanh nghiệp và tỷ lệ doanh nghiệp có khách hàng chính ở cả thị trường trong nước và nước ngoài đều giảm sút so với năm 2019. Về hiệu quả kinh doanh, năm 2022 chỉ 42,6% doanh nghiệp tư nhân cho biết họ có lãi, thấp hơn đáng kể con số 63% của năm 2019; tỷ lệ doanh nghiệp báo lỗ là 35,3% năm 2022, trong khi chỉ ở mức 23,4% năm 2019. “Cả hai con số tỷ lệ doanh nghiệp báo lãi hoặc báo lỗ của 3 năm gần đây là những chỉ báo cho thấy các doanh nghiệp tư nhân trong nước đã trải qua một quãng thời gian chật vật trong hoạt động kinh doanh”, báo cáo lưu ý.
Những khó khăn mà doanh nghiệp phải trải qua cũng phần nào thấy được trong số liệu kinh tế quý I/2023 mà Tổng cục Thống kê công bố mới đây, khi trung bình mỗi tháng trong quý vừa qua đã có khoảng 20,1 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Khảo sát PCI cũng cho thấy, chỉ 35% doanh nghiệp tư nhân và 33% doanh nghiệp FDI có dự định mở rộng sản xuất kinh doanh trong vòng 2 năm tới.
“Trong điều kiện bất lợi ấy, vai trò của các chính quyền địa phương sẽ được chú ý nhiều hơn với những kỳ vọng lớn hơn về tạo thuận lợi môi trường kinh doanh nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các thách thức, phục hồi và phát triển ổn định”, ông Phạm Tấn Công nói. Theo Chủ tịch VCCI, dù còn những điểm chưa được như kỳ vọng nhưng nhìn nhận cả một quá trình dài hạn thì cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh đã thực sự là một trong những ưu tiên chính sách quan trọng và nhất quán của ba nhiệm kỳ Chính phủ gần đây.