Chậm hành động, sẽ giảm sức cạnh tranh

Chậm hành động, sẽ giảm sức cạnh tranh

Đỗ Lê

Luôn được nhận định là một trong những điểm đến cạnh tranh trong thu hút đầu tư nước ngoài, thế khó của Việt Nam hiện nay là làm sao duy trì được sức hấp dẫn này nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ được quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) với thời lực áp dụng đã cận kề.

Theo GMT, mức thuế tối thiểu được thống nhất là 15%, áp dụng đối với các doanh nghiệp, tập đoàn đa quốc gia có tổng doanh thu từ 750 triệu Euro trở lên và dự kiến thực hiện từ đầu năm 2024. Hiện mức thuế suất phổ thông thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là 20%, tức cao hơn mức 15% theo GMT. Nhưng Việt Nam cũng đang sử dụng ưu đãi thuế như một công cụ quan trọng trong thu hút đầu tư, với thuế suất ưu đãi ở mức 15% và một số trường hợp áp dụng thuế suất ưu đãi đặc biệt hiện chỉ ở mức 5%, 7% và 9%.

Khi GMT có hiệu lực, các doanh nghiệp, tập đoàn lớn đều sẽ phải đóng cho đủ mức 15% theo quy tắc GMT, tức “dư địa ưu đãi thuế” sẽ bị vô hiệu hóa. Vấn đề ở đây là, phần đóng thuế thêm (cho đủ 15%) sẽ do nước nơi đặt trụ sở chính của công ty mẹ (nước đi đầu tư) thu, nếu nước nhận đầu tư (ở đây là Việt Nam) không có những điều chỉnh chính sách. Ngược lại, khi điều chỉnh ưu đãi thuế về mức GMT, Việt Nam sẽ thu được thêm phần thuế này, nhưng cũng đồng nghĩa với các lợi ích từ ưu đãi thuế mà trước nay có được cũng mất đi.

Vì vậy, vấn đề đặt ra là các điều chỉnh trong chính sách ưu đãi thuế nên thế nào để tương thích với GMT, ít gây tác động nhất đến các doanh nghiệp đã và đang đầu tư tại Việt Nam, cũng như tiếp tục duy trì sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư. “Phải thừa nhận đây là bài toán khó hiện nay mà Chính phủ Việt Nam cần giải quyết”, ông Kim Jin Seong - Phó Tổng giám đốc phụ trách tài chính Tập đoàn Samsung tại Việt Nam nhận định và cho biết, Samsung hiện đã đầu tư vào Việt Nam khoảng 20 tỷ USD và tới đây khi GMT có hiệu lực sẽ khiến năng lực cạnh tranh của Samsung Việt Nam bị giảm sút.

Trong bối cảnh đó, ông Kim Jin Seong đề xuất hai việc lớn cần làm. Thứ nhất, nên tăng mức thuế nội địa lên 15% (từ các mức đang ưu đãi cho các doanh nghiệp, tập đoàn hiện nay), để đạt mức thuế tối thiểu theo quy tắc GMT. Việc áp dụng thuế nội địa bổ sung sẽ giúp Việt Nam giữ được quyền đánh thuế với các tập đoàn trong khi đáp ứng được theo yêu cầu của GMT.

Thứ hai, dựa trên mức thuế bổ sung thu được thêm này, thiết kế các cơ chế, chính sách ưu đãi mới để hỗ trợ cho các doanh nghiệp, tập đoàn để giúp họ duy trì năng lực cạnh tranh hoặc tái đầu tư. “Đây sẽ là vòng tuần hoàn tốt, đảm bảo cả lợi ích cho cả Nhà nước và các doanh nghiệp”, vị đại diện Samsung Việt Nam khẳng định.

Cũng là một doanh nghiệp có doanh thu lớn thuộc diện bị áp theo quy tắc GMT tới đây, bà Đào Thị Thu Huyền, Phó Giám đốc Canon Việt Nam chia sẻ, một trong những lý do khiến Tập đoàn Canon đầu tư sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam là vì được hưởng ưu đãi thuế. Và trong “hệ sinh thái” của Canon Việt Nam, còn có khoảng 130 nhà cung cấp vệ tinh. Sản lượng của Canon Việt Nam chiếm khoảng trên 20% tổng sản lượng của tập đoàn trên toàn thế giới. Nhưng hiện Việt Nam đang phải cạnh tranh rất lớn với các nước khác như Thái Lan, Philippines… nơi cũng có khá nhiều cứ địa sản xuất của tập đoàn.

Từ thực tế đó, đại diện Canon Việt Nam đề xuất, sau khi nâng mức thuế nội địa bổ sung lên mức 15% để tuân thủ GMT, Việt Nam nên đưa ra thêm những hỗ trợ để có thể duy trì sức cạnh tranh với các nước khác. Trong đó, nên tập trung vào hỗ trợ chi phí liên quan đến hạ tầng (tiền điện, phí quản lý hạ tầng khu công nghiệp, chi phí đầu tư cho năng lượng tái tạo, chi phí đầu tư máy móc công nghệ tiến), tiếp tục miễn, giảm thuế đất… “Có nhiều khoản chi phí hoàn toàn có thể bù đắp theo cách đó và những chi phí này là rất rõ ràng, minh bạch, thể hiện trong báo cáo quyết toán cho cơ quan thuế”, bà Huyền nói.

Trong khi đó, một trong những đề xuất mà ông Yasuhisa Taninaka - Trưởng ban thuế, Hiệp hội doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) đưa ra là giảm thuế suất luỹ tiến đối với thuế TNCN. Bởi khi đầu tư vào Việt Nam, doanh nghiệp không chỉ nhìn vào thuế TNDN mà nhìn vào tổng chi phí thuế mà họ phải chi trả, trong đó phần thuế TNCN cũng là phần chi phí rất lớn. Giảm bớt được phần này sẽ giúp bù trừ phần nào cho phần doanh nghiệp phải nộp thuế tăng lên tới đây. Một đề xuất nữa mà vị này đưa ra là phải hiệu quả trong các thủ tục hành chính để giúp giảm bớt chi phí cho doanh nghiệp. “Chỉ cần tiết giảm được các chi phí tuân thủ thủ tục hành chính (chưa hiệu quả hiện nay) cũng tương ứng với những ưu đãi thuế mà các doanh nghiệp đang được hưởng”, ông Taninaka cho biết.

Đồng thời các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp và hiệp hội cũng cho rằng, nên tiếp tục duy trì các chính sách ưu đãi đầu tư, trong đó có ưu đãi thuế như hiện tại với các DNNVV (đối tượng chưa phải chịu áp dụng của GMT)...

Được biết Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 31, trong đó yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Kế hoạch - Đầu tư, các cơ quan có liên quan khẩn trương hoàn tất việc nghiên cứu, hoàn thiện báo cáo tổng thể về cơ chế GMT; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tháng 3/2023. Trước đó, Thủ tướng có Quyết định số 55/QĐ-TTg ngày 4/8/2022 thành lập Tổ công tác đặc biệt về nghiên cứu và đề xuất các giải pháp liên quan đến GMT.