Triển vọng lạm phát khu vực đồng euro năm 2023

Tháng 10/2022, lạm phát ở châu Âu (EU) đạt mức cao nhất mọi thời đại là 10,6%, sau đó giảm xuống 8,5% vào tháng 1/2023. Cuộc khảo sát của CfM-CEPR được thực hiện tháng 2/2023 với các chuyên gia cho thấy phần lớn cho rằng lạm phát đã qua đỉnh, nhưng một nửa trong đó cho rằng lãi suất của ECB sẽ cần phải tăng lên cao hơn mức 3,5% để giảm tốc độ lạm phát. Nhất quán với điều này, hơn 1/3 người được hỏi cho rằng quỹ đạo lãi suất hiện tại của ECB quá thấp để kiềm chế lạm phát.

Lạm phát tại châu Âu có xu hướng giảm

Trong bản Dự báo kinh tế mùa đông năm 2023, Ủy ban châu Âu (EC) đã tuyên bố “với việc lạm phát trong ba tháng liên tiếp duy trì ở mức vừa phải đã cho thấy đỉnh lạm phát hiện đang ở phía sau chúng ta” (EC, 2023). Theo số liệu, lạm phát của EU đạt mức cao nhất mọi thời đại là 10,6% vào tháng 10/2022, và sau đó giảm xuống 8,5% vào tháng 01/2023. EC cũng đã điều chỉnh dự báo lạm phát của EU xuống 6,4% vào năm 2023 và 2,8% vào năm 2024. Ngoài ra, các đo lường về kỳ vọng lạm phát dài hạn cũng dao động trong một biên độ hẹp quanh 2,3%, cho thấy kỳ vọng lạm phát dài hạn vẫn chưa bị phá vỡ. Mặc dù lạm phát cơ bản vẫn đang gia tăng, thị trường đang kỳ ​​vọng lãi suất chính sách sẽ đạt đỉnh vào giữa năm nay. Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứ cho rằng mặc dù áp lực lạm phát dự kiến ​​sẽ giảm dần trong tương lai, nhưng sẽ có thể tốc độ không đồng đều trên toàn EU. Điều này đặt ra thách thức đặc biệt cho việc đảm bảo một chính sách tiền tệ có hiệu quả đồng nhất trên toàn khu vực đồng euro.

Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) nhấn mạnh, một số rủi ro lạm phát chính vẫn còn. Chúng bao gồm sự phục hồi của giá khí đốt do căng thẳng địa chính trị và nhu cầu gia tăng từ Trung Quốc sau mở cửa, cùng với áp lực tiền lương cao hơn dự đoán do thị trường lao động thắt chặt. Tình trạng thiếu hụt lao động đang gia tăng ở một số nền kinh tế tiên tiến có thể cản trở hoạt động kinh tế, làm trầm trọng thêm tắc nghẽn nguồn cung và gây gia tăng lạm phát.

Khảo sát của ECB với các nhà dự báo chuyên nghiệp (SPF) cũng dự đoán tỷ lệ lạm phát tương tự cho EU, với những người được hỏi (gồm các chuyên gia liên quan đến các tổ chức tài chính hoặc phi tài chính có trụ sở tại châu Âu) điều chỉnh lại kỳ vọng lạm phát của họ thành 5,9% vào năm 2023 và 2,7% vào năm 2024 (ECB) 2023). Bloomberg cũng đồng tình với quan điểm của ECB, lập luận rằng “lạm phát toàn phần đã đạt đỉnh (ở EU)” nhưng lưu ý rằng “lạm phát cơ bản sẽ cao hơn trong thời gian tới”. Credit Suisse cũng bày tỏ quan điểm tương tự và cho biết “lạm phát toàn phần có thể đạt đỉnh vào quý 4/2022, nhưng lạm phát cơ bản có thể dao động quanh mức 5% cho đến giữa năm 2023”. Goldman Sachs lặp lại những quan điểm này khi kỳ vọng lạm phát sẽ giảm nhanh hơn dự kiến ​​– xuống còn khoảng 3,25% vào cuối năm 2023 so với dự báo trước đó là 4,50%. Các nhà kinh tế cũng dự báo lạm phát cơ bản sẽ giảm xuống 3,3% vào cuối năm do giá hàng hóa hạ nhiệt, nhưng áp lực tăng tiếp tục đối với lạm phát dịch vụ do chi phí lao động tăng. Do tính chất dai dẳng của lạm phát, Goldman dự đoán ECB sẽ tiếp tục có quan điểm diều hâu trong tương lai gần.

Một nghiên cứu có lý giải khác cho quan điểm diều hâu của ECB đó là vấn đề niềm tin. Nghiên cứu phát hiện ra rằng những những người gặp khó khăn về tài chính và các cá nhân có nhận thức lạm phát cao có mức độ tin tưởng thấp hơn vào ECB. Niềm tin vào ECB tạo điều kiện để neo kỳ vọng lạm phát tốt hơn, do đó việc mất niềm tin sẽ khiến ECB khó đưa lạm phát trở lại mục tiêu hơn. Vì vậy, ECB cần giảm lạm phát càng nhanh càng tốt để giảm thiểu sự xói mòn niềm tin này và duy trì hiệu quả của các chính sách tiền tệ của mình.

ECB được dự báo tiếp tục tăng lãi suất

Vào ngày 02/02/2023, ECB đã quyết định tăng lãi suất cơ bản thêm 50 điểm, đưa lãi suất cho các hoạt động tái cấp vốn chính (MRO) lên 3,00%. ECB tiếp tục duy trì lập trường diều hâu rõ rệt về lạm phát. Trong tuyên bố ngày 02/02, ECB cũng cho biết dự định tăng lãi suất thêm 50 điểm cơ bản vào tháng 3 và “sau đó sẽ đánh giá lộ trình tiếp theo của chính sách tiền tệ”. Trong khi thừa nhận mối lo ngại liên quan đến việc thắt chặt quá mức, Thống đốc Ngân hàng Bồ Đào Nha, Mario Centeno, tuyên bố rằng ECB dự định sẽ có “ít nhất” một vài đợt tăng lãi suất nữa vào năm 2023 để giải quyết lạm phát.

Tương tự, ECB SPF dự kiến ​​lãi suất MRO của ECB sẽ tăng lên 3,0% trong Quý I/2023 và lên 3,5% vào Quý II/2023, trước khi giảm nhẹ vào năm 2024 và xuống dưới 3% vào năm 2025. Bloomberg Economics bày tỏ quan điểm tương tự: “Chúng tôi kỳ vọng điều này sẽ khiến ECB tiếp tục tăng lãi suất ít nhất cho đến Quý I/2023”. Oxford Economics cũng tuyên bố: “Chúng tôi nghĩ rằng lạm phát toàn phần giảm sẽ ít có tác dụng trong việc giảm bớt sự diều hâu của ngân hàng trung ương”.

Hầu hết các ngân hàng tin rằng ECB sẽ tiếp tục tăng lãi suất ngoài mức tăng 50 điểm cơ bản dự kiến ​​vào tháng Ba. Goldman Sachs nhận thấy “hai lần tăng lãi suất 0,25% nữa vào tháng 5 và tháng 6, ngụ ý mức lãi suất cuối cùng là 3,5% trong mùa hè”. Một số ngân hàng cảm thấy rằng ECB đã không làm đủ để neo kỳ vọng lạm phát trong tương lai và cần nêu rõ dự định tăng lãi suất nhiều hơn mức kế hoạch. Commerzbank tuyên bố rằng họ “tiếp tục tin rằng mức lãi suất tiền gửi khoảng 4% là cần thiết”, trong khi Société Générale cho rằng ECB thà “chấp nhận rủi ro còn hơn là thắt chặt quá mức để đạt được mục tiêu”. Nordea cũng cùng chung quan điểm này, khi cho biết “Đánh giá của Thống đốc Christine Lagarde có hàm ý mạnh mẽ rằng ECB đang có kế hoạch tiếp tục tăng lãi suất sau tháng 3”. ING cũng bày tỏ quan điểm tương tự: “Miễn là lạm phát lõi vẫn ở mức cao và dự báo lạm phát lõi vẫn ở mức trên 2%, ECB sẽ tiếp tục tăng lãi suất”.

Tuy nhiên, một số ngân hàng khác kỳ vọng ECB sẽ áp dụng cách tiếp cận ôn hòa hơn và kết thúc chu kỳ thắt chặt vào tháng Ba. ABN Amro “tiếp tục kỳ vọng lãi suất tiền gửi sẽ đạt đỉnh ở mức 3%, điều này ngụ ý rằng đợt tăng lãi suất 50 điểm cơ bản vào tháng 3 sẽ là đợt cuối cùng và lãi suất đó sẽ được giữ nguyên trong một thời gian sau đó”. Berenberg cũng chỉ ra những quan điểm tương tự: “Khi lạm phát có vẻ sẽ giảm, chúng tôi kỳ vọng ECB sẽ trì hoãn các đợt tăng lãi suất lớn hơn nữa trong quý hai”.

Kết quả khảo sát

Cuộc khảo sát CfM-CEPR về triển vọng lạm phát ở khu vực đồng euro tập trung vào ba câu hỏi. Câu hỏi đầu tiên là liệu lạm phát đã đạt đỉnh chưa? Câu hỏi thứ hai là liệu ECB có tăng lãi suất lên trên 3,5% hay không, khi lãi suất MRO hiện được dự đoán sẽ đạt mức cao nhất? Câu hỏi thứ ba là liệu lãi suất cao nhất dự kiến ​​hiện nay là 3,5% có đủ để kiềm chế lạm phát hay không?

Lạm phát có thể đã đạt đỉnh nhưng triển vọng chưa chắn chắn

Câu hỏi 1: Khả năng lạm phát khu vực đồng euro đã đạt đỉnh như thế nào?

Kết quả cho thấy nhiều người tin rằng lạm phát đã đạt đỉnh, với 57% cho rằng điều này “có thể” xảy ra và 27% cho rằng điều đó “rất có thể” xảy ra. Phần còn lại được chia đều giữa những người cho rằng lạm phát chưa đạt đến đỉnh điểm và những người cho rằng lạm phát đã đạt đến đỉnh điểm hay chưa là điều hoàn toàn bình thường.

Phần lớn chuyên gia được hỏi cho rằng lạm phát toàn phần đã đạt đỉnh ở khu vực đồng euro và sẽ giảm dần. Đại diện của The Graduate Institute, Geneva và Đại học College London kỳ vọng lạm phát toàn phần sẽ giảm trong thời gian tới do “giá năng lượng giảm” và “phản ứng chính sách của ECB”. Chuyên gia của London School of Economics đồng tình với quan điểm này với lập luận “một cú sốc năng lượng lớn khác dường như sẽ không xuất hiện”, và ngụ ý “trong khi lạm phát cơ bản có thể chưa đạt đến đỉnh điểm, thì lạm phát toàn phần có thể đã đạt mức cao nhất”. Ngoài ra, nhà nghiên cứu từ Đại học Warwick cho rằng sự phục hồi từ “mức thâm hụt tạm thời tăng đột biến do các gói cứu trợ Covid gây ra” có thể là một lý do khác để kỳ vọng lạm phát khu vực đồng euro sẽ giảm vào năm 2023.

Một số ít e ngại lạm phát toàn phần vẫn có thể tăng hơn nữa và triển vọng lạm phát vẫn cực kỳ không chắc chắn. Chuyên gia từ Đại học Libre de Bruxelles cho rằng sự không chắc chắn là do một số yếu tố, bao gồm “mức độ ECB sẵn sàng tiếp tục tăng lãi suất, rủi ro tài chính và những diễn biến của cuộc chiến ở Ukraine”. T rong khi đó đại diện từ Nova School of Business and Economics cũng lập luận rằng “thanh khoản bổ sung” được cung cấp bởi các ngân hàng trung ương lớn vào thị trường tài chính toàn cầu cũng như khả năng xảy ra “khủng hoảng trần nợ của Hoa Kỳ” mà Cục Dự trữ Liên bang phải đối mặt có thể góp phần vào tăng đột biến lạm phát trong tương lai gần.

ECB nhiều khả năng tăng lãi suất cao hơn dự kiến

Câu hỏi 2: Dự báo thị trường về lãi suất MRO của ECB đạt đỉnh 3,5%, điều nào sau đây có nhiều khả năng xảy ra hơn trong năm 2023?

Một nửa số người được hỏi cho rằng lãi suất của ECB sẽ đạt đỉnh cao hơn mức thị trường dự báo và phần lớn phần còn lại (40%) cho rằng các dự báo của thị trường đang đúng. Chỉ có một thành viên tham gia khảo sát cho rằng ECB sẽ ngừng tăng lãi suất trước khi đạt 3,5%.

50% người được hỏi tin rằng ECB sẽ tăng lãi suất MRO cao hơn dự báo của thị trường để đưa lạm phát về mục tiêu 2%. Quan điểm này được chuyên gia của Đại học Libre de Bruxelles tổng kết: “Nếu thất bại trong cuộc chiến chống lạm phát, uy tín của ECB sẽ bị tổn hại trong nhiều năm tới. Do đó, có khả năng lãi suất MRO sẽ được nâng lên trên 3,5% vào năm 2023”. Đại diện của Cardiff Business School và Đại học York lập luận rằng do “lạm phát giảm chậm” và thực tế là “ECB vẫn chậm trễ trong việc phản ứng trước sự gia tăng mạnh trước đó của lạm phát”, lãi suất sẽ đạt đỉnh ở mức cao hơn kỳ vọng của thị trường. Một số quan điểm khác cũng cho rằng “ECB sẽ không lùi bước” vì họ “dường như đang trên lộ trình tiếp tục tăng lãi suất”. Chuyên gia từ Đại học Liverpool lý giải cho quan điểm này khi cho biết “ECB sẽ rất muốn đảm bảo rằng lãi suất chính sách của họ cao hơn một chút so với dự báo lạm phát để lãi suất thực dương”. Một lý do khả dĩ khác lập luận áp lực tăng giá do “tiền lương tăng mạnh dự kiến” có thể đòi hỏi lãi suất MRO cao hơn kỳ vọng.

Nhà nghiên cứu từ Ngân hàng EFG có lập trường khác khi cho rằng lãi suất MRO sẽ đạt đỉnh dưới 3,5%. Ông nhấn mạnh rằng ECB vẫn còn một chặng đường để đạt được mức lãi suất cao nhất dự kiến ​​và những tác động của các lần tăng lãi suất trước đó đối với nền kinh tế khu vực đồng euro vẫn chưa được hiện thực hóa đầy đủ và vẫn còn “rất nhiều thắt chặt trong quá trình thực hiện”. Ông còn giả định rằng “nếu nền kinh tế khu vực đồng euro chậm lại rõ rệt”, ECB có thể buộc phải “xem xét lại triển vọng lãi suất” để kích thích tăng trưởng và đầu tư.

Chuyên gia của London School of Economics tin rằng lãi suất MRO sẽ đạt đỉnh trên 3,5% và sẽ duy trì trong một khoảng thời gian.

Triển vọng lạm phát không chắc chắn

Câu hỏi 3: Theo quỹ đạo chính sách hiện tại, với lãi suất đạt đỉnh 3,5%, điều gì có khả năng xảy ra?

Gần 1/2 các chuyên gia (46%) cho rằng việc ECB tăng lãi suất sẽ là phù hợp để kiềm chế lạm phát theo quỹ đạo hiện tại. Tuy nhiên, 35% ý kiến ​​cho rằng lãi suất sẽ tăng quá chậm, so với chỉ 16% cho rằng lãi suất sẽ tăng quá nhanh.

Một tỷ lệ đáng kể trong hội thảo cho rằng lãi suất chính sách dự báo của ECB sẽ không đủ để giải quyết lạm phát vào năm 2023, buộc phải tăng lãi suất thêm. Chuyên gia của Đại học Liverpool tổng kết quan điểm này: “Giả sử lãi suất chính sách là 3,5% nhưng lạm phát vượt quá mức đó, lãi suất thực âm rất có thể sẽ duy trì những bất ổn hiện có của thị trường”.

Trong khi gần ½ chuyên gia tin rằng quỹ đạo chính sách hiện tại sẽ phù hợp cho năm 2023, họ cũng nhấn mạnh sự không chắc chắn xung quanh các yếu tố ảnh hưởng đến lạm phát. Một số ý kiến cho rằng hỗ trợ của các ngân hàng trung ương ngoài Hoa Kỳ đang gia tăng và sự lạc quan của nhà đầu tư về tăng trưởng sẽ giữ cho chính sách lãi suất của ECB phù hợp nếu căng thẳng địa chính trị giảm bớt. Tuy nhiên, việc liệu sự giảm bớt đó có xảy ra hay không vẫn còn là một dấu hỏi. ECB đang ở trong một tình thế với mức độ không chắc chắn cao và thời gian lãi suất duy trì ở mức cao trong khu vực đồng euro là một sự cân nhắc quan trọng hơn là lãi suất sẽ đạt đỉnh ở mức nào.

Một phần nhỏ những người tham gia k hảo sát cho rằng ECB đang phản ứng thái quá trong tình hình hiện nay và có thể gây ra suy thoái kinh tế do chính sách lãi suất cao vào năm 2023. Quan điểm này có thể được tóm tắt như sau: “Thị trường tài sản đã bắt đầu xuất hiện những lo ngại. Các đợt tăng lãi suất tiếp theo vượt quá mức dự báo 3,5% sẽ khiến thị trường sợ hãi hơn nữa và điều đó sẽ không tốt cho việc làm và tăng trưởng”. Ngoài ra, theo chuyên gia của Đại học Oxford thì, “kể từ cuối năm 2019, Mỹ đã tăng trưởng khoảng 5%, trong khi mức tăng trưởng ở Đức và Pháp chỉ lần lượt là hơn 0% và 1%, điều này hàm ý Đức và Pháp đang hoạt động dưới khả năng. Do đó, “việc tăng lãi suất mạnh chẳng có ý nghĩa gì” và nó phản ánh “phản ứng thái quá” từ phía ECB.

HN (theo Voxeu)