Cải thiện môi trường đầu tư, tăng năng suất lao động

Cải thiện môi trường đầu tư, tăng năng suất lao động

Đỗ Lê

Làm sao tối ưu hóa sức hấp dẫn của Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài trong chuỗi giá trị toàn cầu "bình thường mới" là một trong những nội dung quan trọng được cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đưa ra tại cuộc đối thoại với các cơ quan Chính phủ Việt Nam ngày 16/2.

Hấp dẫn

Dẫn dắt cho cuộc đối thoại này chính là những vấn đề, khuyến nghị được đưa ra trong Sách Trắng 2022/2023 (ấn bản thứ 14) của Hiệp hội doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố tại sự kiện này.

Môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát chỉ ở mức một con số; tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, cùng với địa lý thuận lợi và dân số đông, trẻ và có trình độ… đã củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường thương mại và đầu tư, giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. “Trong 12 tháng qua, Chính phủ Việt Nam tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Cụ thể, chúng tôi lạc quan với những cải thiện về khung pháp lý đã tiếp tục hiện đại hóa và hợp lý hóa bối cảnh kinh doanh của Việt Nam kể từ phiên bản Sách Trắng 2021 của chúng tôi, cũng như với những nỗ lực của Chính phủ nhằm tạo điều kiện phục hồi nhanh chóng sau đại dịch và đảm bảo tăng trưởng kinh tế dài hạn”, Sách Trắng 2022/2023 nêu.

Ông Alain Cany, Chủ tịch EuroCham cho rằng, với gần 20 FTA song phương và đa phương đã có hiệu lực, đang được ký kết hoặc đang chờ phê duyệt, Việt Nam được định vị là trung tâm của nền kinh tế toàn cầu. Do đó, trong 2-3 năm tới, nền kinh tế có triển vọng phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Trong đó, riêng về hiệp định EVFTA, theo Sách Trắng, kim ngạch xuất nhập khẩu song phương tăng trưởng tích cực. Trong đó năm 2021, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường EU sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu EUR.1 đạt 8,1 tỷ USD, chiếm 20,2% tổng kim ngạch xuất khẩu sang EU và tăng 24,4% so với cùng kỳ năm 2020. Trong 10 tháng đầu năm 2022, tỷ lệ tận dụng ưu đãi từ Hiệp định EVFTA ở mức 25,1%, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm 2021…

Trong khi đó, việc thực hiện các cam kết trong EVFTA về mở cửa thị trường đã tạo môi trường thuận lợi để Việt Nam đẩy mạnh thu hút đầu tư vào một số lĩnh vực mà châu Âu có tiềm năng và có khả năng tăng trưởng cao, đặc biệt trong một số ngành dịch vụ như ngân hàng, viễn thông, vận tải, hậu cần; hay các ngành xây dựng, công nghiệp chế biến, sản xuất công nghệ cao và năng lượng xanh. Tính đến tháng 8/2022, đã có 25 trong số 27 thành viên EU đã đầu tư hơn 27,6 tỷ USD vào 2.384 dự án tại Việt Nam.

Nhưng làm sao tối ưu hóa?

Cũng theo Sách Trắng 2022/2023, mặc dù Việt Nam đã có một số cải thiện tích cực nhưng vẫn còn những thách thức như năng suất, khả năng cạnh tranh và hiệu quả thấp. Trong những năm qua, môi trường kinh doanh tại Việt Nam đã có chuyển biến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số trở ngại đối với tiềm năng phát triển kinh doanh, có thể cản trở tăng trưởng bền vững của Việt Nam và gây bất lợi cho cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Đơn cử, một trong những vấn đề được Sách Trắng đặt ra và được Tiểu ban Thuế của EuroCham nêu ra trong cuộc đối thoại này là việc áp dụng mức thuế suất tối thiểu toàn cầu 15% (Trụ cột 2 của OECD), có thể tác động tiêu cực đến việc duy trì và thu hút vốn FDI vào Việt Nam do các chính sách ưu đãi thuế trong nước có thể không còn là một lợi thế cạnh tranh chính. “Một trong những hậu quả có tác động lớn nhất của việc này là thu hút FDI có thể khó khăn hơn trước do các chính sách ưu đãi thuế hiện hành của Việt Nam (thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn với thời gian được hưởng ưu đãi thuế dài) không còn là lợi thế cạnh tranh. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng vì Việt Nam đang cố gắng thu hút các công ty hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực mục tiêu để thực hiện chiến lược tăng trưởng kinh tế của đất nước trong những năm tới”, theo Tiểu ban Thuế của EuroCham.

Từ đó đại diện Tiểu ban này khuyến nghị Chính phủ Việt Nam nên hợp tác với các nước đang phát triển khác để đàm phán về vấn đề như: Các điều kiện hạn chế/ngoại lệ nhằm bảo vệ các lợi ích ưu đãi thuế của nhà đầu tư nước ngoài trong các ngành cụ thể; giai đoạn chuyển tiếp/gia hạn đăng ký đối với đầu tư vào các nước đang phát triển. Theo đó, Việt Nam có thể đàm phán với các nước - nơi nhà đầu tư nước ngoài cư trú/thành lập để ký các hiệp định song phương về việc không áp dụng Trụ cột 2 của OECD cho các dự án đầu tư cụ thể. Ngoài ra, việc có thể xem xét sửa đổi các luật thuế trong nước để đưa ra các chính sách khuyến khích cũng là một đề xuất đáng lưu ý.

Cũng tại đối thoại, nhiều chủ đề quan trọng khác liên quan đến y tế, kinh tế xanh và phát triển bền vững... cũng được các Tiểu ban của EuroCham đưa ra. Chủ tịch EuroCham Alain Cany cho rằng: nếu các khuyến nghị chính của Sách Trắng được thực hiện sẽ thúc đẩy việc tăng trưởng đầu tư nước ngoài và nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế.

Với những kết quả đầy khả quan và tiềm năng từ hợp tác đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu cho biết, sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Việt Nam và các doanh nghiệp Việt Nam để góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành nghề thông qua tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất kinh doanh để cải thiện năng suất lao động; tăng cường kết nối doanh nghiệp hai bên để góp phần hình thành và phát triển chuỗi cung ứng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao...

Đáp lại ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu, đại diện các bộ, ban, ngành của Việt Nam đã đưa ra những phản hồi mang tính xây dựng… “Chúng tôi sẽ tích cực lắng nghe ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp để kịp thời đề xuất với Chính phủ xây dựng hệ thống pháp luật của Việt Nam tương thích với các cam kết của EVFTA và triển khai thực hiện thành công và hiệu quả hơn”, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Quang Vinh cho biết. Cũng theo ông Vinh, trong chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam và kế hoạch hành động đã được Thủ tướng phê duyệt đã nêu rất rõ về mục tiêu xanh hóa sản xuất, xanh hóa lối sống và tiêu dùng bền vững. Doanh nghiệp Việt Nam cũng đang ngày càng cảm nhận được lợi ích của kinh doanh xanh, kinh doanh có trách nhiệm giúp gia tăng năng lực cạnh tranh và hội nhập ra toàn cầu. Do đó ấn phẩm Sách Trắng lần này, với rất nhiều đề xuất, khuyến nghị về phát triển xanh, bền vững sẽ là những thông tin quan trọng và hữu ích cho Việt Nam.

Đề cập cụ thể đến việc đẩy mạnh giao thương, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều khó khăn trong xuất khẩu sang thị trường EU. Hiện EU có khoảng 3.000 chứng chỉ các loại cho những lĩnh vực nhập khẩu. Trong “rừng” chứng chỉ như vậy, các doanh nghiệp Việt Nam không biết làm thế nào để chọn đúng, trả chi phí hợp lý; thậm chí ngay cả cơ quan quản lý của Việt Nam cũng rất bối rối trong tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp vấn đề này. Hơn nữa, đa phần doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa nên chưa đủ nguồn lực để tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn, chứng nhận, tăng trưởng xanh. Chính vì vậy theo ông Vũ Bá Phú, sự hỗ trợ của EuroCham và cộng đồng doanh nghiệp châu Âu trong việc đầu tư vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao; cũng như có cơ chế thông báo, khuyến nghị cho các doanh nghiệp Việt Nam lựa chọn chứng chỉ theo đúng tiêu chuẩn, giúp các doanh nghiệp Việt Nam thuận lợi có được “tấm vé” vào thị trường EU là rất cần thiết.